• 
• 
• 

Wykład im. Marka Nowickiego w Budapeszcie

Dnia 2 listopada 2009 r. na Uniwersytecie Środkowoeuropejskim (Central European University) w Budapeszcie Asma Jahangir, specjalna sprawozdawczyni ONZ ds. wolności religii i wyznania, wygłosiła pierwszy wykład im. Marka Nowickiego. Drugi wykład odbędzie się 4 listopada 2009 r. o godz. 17.30 w auli dawnego BUW-u na Uniwersytecie Warszawskim. Tegoroczny cykl wykładów organizowany jest już po raz piąty.

 

[Obejrzyj wykład na YouTube]

 

Wykład budapesztański zatytułowany był „Czy demokracja w Pakistanie przetrwa?" (Will the Pakistan's Democracy Survive?). Gościa honorowego przywitał nowo powołany Rektor CEU prof. John Shattuck. Prof. Renata Uitz, kierowniczka Katedry Prawa Konstytucyjnego Porównawczego CEU przedstawiła ideę wykładów im. Marka Nowickiego, a także wymieniła osoby, które w poprzednich latach prezentowały wykłady im. Marka Nowickiego. Arthur Chaskelson, Jon Elster, Aharon Barak oraz Theodor Meron to nazwiska, które same z siebie świadczą o jakości i znaczeniu wykładów.

Prof. Wiktor Osiatyński, współorganizator wykładu z ramienia Open Society Institute, przypomniał zgromadzonym postać Marka Nowickiego oraz jego liczne działania na rzecz praw człowieka podejmowane w państwach byłego ZSRR oraz w Polsce. Wskazał, że jego dzieło jest wciąż kontynuowane dzięki działalności Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Aryah Neier, szef Open Society Institute, przedstawił postać Asmy Jahangir, wieloletniej działaczki na rzecz praw człowieka w Pakistanie, której odwaga, poświęcenie oraz liczne funkcje mają znaczenie dalece przekraczające granice Pakistanu.

Asma Jahangir w swoim wystąpieniu podkreśliła fundamentalne znaczenie cywilnej kontroli nad wojskiem dla powodzenia demokracji w Pakistanie. Jej zdaniem międzynarodowi sojusznicy (w tym przede wszystkim Stany Zjednoczone) popierając różnych liderów wojskowych wcale nie przyczyniają się do osiągnięcia większego bezpieczeństwa oraz standardów demokratycznych w jej państwie. Choć w świecie zachodnim niektórzy pakistańscy liderzy są postrzegani jako „oświeceni dyktatorzy" to na miejscu rzeczywistość jest zupełnie inna. Na porządku dziennym są masowe naruszenia praw człowieka, zaginięcia osób wrogich reżimowi, przypadki tortur, bezprawnego pozbawiania wolności czy brak tolerancji religijnej. Problemem jest to, że osoby związane z wojskiem przenikają do różnych struktur państwowych - władzy wykonawczej, parlamentu, sądownictwa, mediów, oświaty. To powoduje, że nie istnieje wystarczający sprzeciw wobec działań pakistańskich liderów naruszających prawa człowieka. Zbyt ostrożną postawę zajmują także sądy. Asma Jahangir z żalem podkreśliła, że nie udało jej się doprowadzić do osądzenia nawet jednej osoby, która wykonując władzę państwową dopuściła się rażącego naruszenia praw człowieka.

Asma Jahangir zauważyła jednak, że nie można tracić nadziei na demokrację w Pakistanie, gdyż olbrzymi potencjał drzemie w społeczeństwie. Zawsze jak pojawiają się przejawy dyktatury odpowiedzią jest ruch oporu ze strony społeczeństwa. Jak rząd zaczyna kontrolować kulturę - wielkie dzieła tworzą poeci. Jak stosowana jest kara śmierci - reakcją jest ruch abolicyjny. Z kolei wojny z Indiami powodują powstawanie masowych ruchów pokojowych. Oczywiście w Pakistanie do głosu dochodzą różne ruchy ekstremistyczne, ale nie przesądzają one o poglądach większości społeczeństwa. 150 mln Pakistańczyków nie ma poglądów ekstremistycznych. Dlatego też obraz Pakistanu jest o wiele bardziej zróżnicowany niż to czasami wynika z przekazów medialnych.

Zdaniem Asmy Janangir Pakistan powinien stać się „pozytywnym graczem regionalnym", a więc promować demokrację, poszanowanie dla człowieka, otwarcie współpracującym z organizacjami międzynarodowymi (takimi jak np. Międzynarodowy Czerwony Krzyż). Nie stanie się tak jeśli państwa zachodnie będą prowadzić niejednoznaczną politykę wobec Pakistanu. Powinna nastąpić zmiana ze wspierania Pakistanu w imię „wojny z terroryzmem" na rzecz budowania bezpieczeństwa wewnętrznego poprzez procesy demokratyczne oraz wspieranie lepszego zarządzania państwem. Dalsza militaryzacja Pakistanu spowoduje, że albo Pakistan będzie pogrążał się we władaniu wojskowych mułłów albo Talibowie dojdą do władzy .

Odpowiadając na liczne pytania Asma Jahangir porównała Pakistan do Afganistanu. Jej zdaniem tak wiele je różni. Pakistan nie jest „upadającym państwem". Społeczeństwo obywatelskie oraz pluralizm partii politycznych dają nadzieję na możliwość demokracji. Wojsko powinno być oczywiście silne i efektywne, aby zapewnić bezpieczeństwo wobec licznych zewnętrznych i wewnętrznych zagrożeń. Nie znaczy to jednak, że wojskowi liderzy mają rządzić państwem. Doświadczenie wskazuje, że jak wojsko podejmuje decyzje zawsze cierpią na tym ludzie - mieszkańcy Pakistanu.

Adam Bodnar

 

2009-11-03