Oświadczenie Komisarza Praw Człowieka Rady Europy w sprawie działalności CIA w Europie
poniedziałek, 04 listopada 2013 14:29

11 września 2013 r. Komisarz Praw Człowieka Rady Europy Nils Muižnieks wydał oświadczenie potępiające opieszałość państw członkowskich Rady Europy w wyjaśnieniu sprawy działalności CIA w Europie w latach 2002-2006. Jak stwierdził Komisarz, państwa podejrzane o udział w nielegalnym programie CIA obejmującym uprowadzenia, przetrzymywanie i torturowanie podejrzewanych o terroryzm, uchylają się od ustalenia prawdy i poniesienia odpowiedzialności za współudział. Komisarz podkreślił również, że względy bezpieczeństwa mogą usprawiedliwiać zachowanie tajemnicy w niektórych kwestiach. Nie mogą one jednak stać na przeszkodzie wyjaśnieniu poważnych naruszeń praw człowieka.


W oświadczeniu Komisarz Praw Człowieka Rady Europy zwrócił uwagę na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu w sprawie El-Masri przeciwko Byłej Jugosłowiańskiej Republice Macedonii. Trybunał uznał Macedonię odpowiedzialną za torturowanie skarżącego przez funkcjonariuszy CIA w obecności macedońskich urzędników, oraz za nieludzkie i poniżające traktowanie podczas arbitralnego zatrzymania skarżącego. ETPCz podkreślił, że odpowiedzialność ta wynika z niedopełnienia obowiązku przeprowadzenia efektywnego śledztwa mającego na celu wyjaśnienie sprawy przetrzymywania El-Masriego przez władze macedońskie.

Komisarz Praw Człowieka Rady Europy wskazał również na kolejne sprawy dwóch więźniów Guantanamo, które toczą się przed ETPC: Abu Zubayda przeciwko Polsce, Abu Zubayda przeciwko Litwie, a także sprawa Al Nashiri przeciwko Polsce oraz Al Nashiri przeciwko Rumunii.  Zdaniem Komisarza Praw Człowieka Rady Europy powinny one doprowadzić do podjęcia przez państwa Rady Europy odpowiednich kroków w celu wyjaśnienia ich zaangażowania w nielegalny program CIA.

Komisarz Praw Człowieka Rady Europy stwierdził, że kraje takie jak Włochy, Niemcy, Wielka Brytania i Szwecja podjęły odpowiednie działania w celu wyjaśnienia sprawy oraz naprawienia krzywd i szkód osobom pokrzywdzonym. Jednakże, w ocenie Komisarza Praw Człowieka Rady Europy, pozostałe kraje nie podejmują wystarczających kroków w tym zakresie. Jak wskazuje raport Open Society Justice Initiativez lutego 2013 r., aż 25 europejskich krajów współpracowało z agencjami amerykańskimi.

Ponadto Komisarz Praw Człowieka Rady Europy w sposób wyraźny zwrócił uwagę na opieszałość Polski. Śledztwo w sprawie istnienia tajnych więzień CIA na terytorium RP toczy się już bowiem ponad 5 lat. Zdaniem Komisarza Praw Człowieka taka sytuacja jest spowodowana przede wszystkim czynnikiem politycznym, a mianowicie nadmierną ingerencją w pracę prokuratorów, z jednej strony, oraz niechęcią Stanów Zjednoczonych do współpracy z Polską, z drugiej strony.

Komisarz Praw Człowieka Rady Europy podkreślił, że kwestia istnienia tajnych więzień CIA w Polsce była wielokrotnie podnoszona przez międzynarodowe organy. W ostatnim czasie o niewyjaśnionej sprawie więzień CIA na terenie Polski wspomina raport Human Rights and Security Sector opublikowany 17 września 2013 r., który jest podsumowaniem prac zespołu obrońców praw człowieka podczas spotkania zorganizowanego przez Biuro Komisarza Praw Człowieka Rady Europy w Kijowie 30-31 maja 2013.

Komisarz Praw Człowieka Rady Europy zwrócił również uwagę na inne kraje, takie jak Litwa, Rumunia, Austria, Azerbejdżan, Belgia, Bośnia, Chorwacja, Cypr, Czechy, Gruzja, Grecja, Islandia, Irlandia, Portugalia, Hiszpania, Turcja i Wielka Brytania, które powinny wziąć pełną odpowiedzialność za swoją współpracę w nielegalnym programie CIA.

Jak wskazuje ponadto Komisarz Praw Człowieka Rady Europy państwa członkowskie Rady Europy powinny podjąć zarówno kroki polityczne jak i prawne, tak by prawda na temat działalności  CIA w Europie została ostatecznie ujawniona. Komisarz Praw Człowieka Rady Europy wskazał, że Polska powinna zakończyć prowadzone śledztwo, podać jego wyniki do publicznej wiadomości, osądzić sprawców i pociągnąć ich do odpowiedzialności, nawet jeśli są nimi wysocy urzędnicy państwowi.

Jak podkreślił Komisarz Praw Człowieka Rady Europy, ważnym jest by również Unia Europejska zaangażowała się w wyjaśnienie okoliczności tej sprawy i nakłoniła Stany Zjednoczone do współpracy w prowadzonych postępowaniach.

W swym oświadczeniu Komisarz Praw Człowieka Rady Europy wskazał, że funkcjonowanie na terytorium państw europejskich tajnych więzień CIA i współpraca w tym zakresie ze Stanami Zjednoczonymi stanowi poważne naruszenie podstawowych praw człowieka, a obecna „bezkarność rodzi pogardę dla demokracji i państwa prawa, a także brak szacunku dla ofiar i wartości, w których imieniu walka z terroryzmem była prowadzona. To najwyższy czas, aby to naprawić.”