22 czerwca we wrocławskiej klubokawiarni Sabaka odbyła się zorganizowana przez Stowarzyszenie Projekt: Polska dyskusja na temat tajnych więzień CIA w Polsce. Gościem specjalnym był Józef Pinior, działacz opozycji w PRL, eurodeputowany w latach 2004-2009, członek komisji Parlamentu Europejskiego, która badała sprawę ośrodków śledczych CIA w krajach Europy Środkowo-Wschodniej.

Wrocławianie pytali m.in. o zainteresowanie kwestią tajnych więzień w innych krajach Unii Europejskiej, możliwe zagrożenia płynące z nagłośnienia sprawy przez media i organizacje pozarządowe oraz powody dla których warto ją wyjaśniać, a także o szanse na poznanie prawdy o ośrodkach śledczych CIA w Polsce.

Według Józefa Piniora sprawa tajnych więzień wzbudziła za granicą znacznie większe zainteresowanie niż w Polsce, była też traktowana znacznie poważniej przez rządy innych europejskich państw, m.in. Włoch. Według byłego eurodeputowanego sprawa nie wyszłaby na jaw gdyby nie przecieki w Stanach Zjednoczonych. Ma to wskazywać na znacznie większą ideowość oficerów pracujących w wywiadzie amerykańskim, niż w służbach polskich. Pinior podkreślał, że zgoda na prowadzenie ośrodków śledczych CIA w Polsce świadczy z jednej strony o niskiej kulturze politycznej, z drugiej o braku szacunku ówczesnych władz do Państwa i Konstytucji. Wyjaśnienie sprawy utrudniać ma obecnie „omerta”, która zawiązała się pomiędzy kolejnymi rządami: SLD i PiS oraz służbami specjalnymi. Panelista podkreślał, że rząd Prawa i Sprawiedliwości musiał wiedzieć o istnieniu więzień i nie zrobił nic, by ułatwić znalezienie winnych i ustalenie prawdy.

Zdaniem Piniora poznanie mechanizmu, który doprowadził do powstania więzień oraz ukaranie winnych leży w interesie wszystkich obywateli. Tylko poprzez kontrolę i wyciąganie konsekwencji można doprowadzić do budowy państwa przyjaznego obywatelom, gdzie ich prywatność oraz prawa człowieka są odpowiednio chronione. Mimo to prawdę w tej sprawie, ze względu na silne interesy polityczne, wyjaśnić będzie wyjątkowo ciężko. Dodatkową przeszkodą jest brak silnego społeczeństwa obywatelskiego, które jest w stanie wymusić na władzach odpowiednie działanie. Rozwijając ten wątek polityk, który znany jest z lewicowych poglądów, zwracał uwagę na brak bodźców do budowy postaw obywatelskich, zaś jako pozytywny przykład zaangażowania obywateli w kontrolowanie władzy wymienił m.in. protestujących Greków.

Większość uczestników dyskusji zgodziła się, że wyjaśnienie sprawy tajnych więzień CIA to niezbędny krok w drodze do budowy skutecznego i silnego, ale także przyjaznego dla obywateli państwa, który jednak w obecnych warunkach będzie bardzo trudny do wykonania.

Niniejszy tekst nie był autoryzowany i stanowi jedynie zapis subiektywnego odbioru opinii wygłoszonych przez Józefa Piniora oraz innych osób biorących udział  w spotkaniu.

Autor: Tomasz Chabinka