Wyrok ETPC w sprawie Abu Omar przeciwko Włochom – uprowadzenie dokonane przez agentów CIA
poniedziałek, 29 lutego 2016 00:00
Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał 23 lutego 2016 r. wyrok w sprawie Nasr i Ghali przeciwko Włochom. Stwierdził w nim m.in, że skarżący został uprowadzony przez agentów CIA w Mediolanie za wiedzą, a być może i przy współudziale włoskich funkcjonariuszy. Wywieziono go następnie do Egiptu i poddano torturom. Śledztwo prowadzone w tej sprawie przez władze Włoch zostało uznane przez Trybunał za nieskuteczne.

Pierwszy skarżący, Osama Mustafa Hassan Nasr (znany również jako Abu Omar), został w 2003 r. uprowadzony w Mediolanie, przetransportowany na lotnisko i wywieziony do Kairu. Podczas lotu był przesłuchiwany przez egipskie służby wywiadowcze. Do 2004 r. pozostawał w więzieniu, gdzie był m.in. poddawany torturom. Krótko po opuszczeniu więzienia został ponownie aresztowany. Wypuszczono go w lutym 2007 r., nie przedstawiając zarzutów; miał jednak zakaz opuszczenia Egiptu.

Żona skarżącego (Nabila Ghali) w 2003 r. poinformowała włoską policję o uprowadzeniu męża. Po przeprowadzonym śledztwie, w 2005 r. policja przedstawiła raport, z którego wynikało, że w porwanie Abu Omara zaangażowanych było 19 obywateli amerykańskich, w tym dyplomaci i pracownicy służb konsularnych USA mających siedzibę we Włoszech. Śledztwo wykazało również, że istotną rolę w porwaniu odegrał szef jednostki CIA w Mediolanie, Robert Seldon Lady.

W marcu 2005 r. prokuratura wystąpiła do sądu o aresztowanie 19 obywateli USA podejrzanych o zorganizowanie porwania Abu Omara. Sąd nakazał aresztowanie wszystkich tych osób, a następnie trzech kolejnych obywateli USA, którzy jednak zdążyli zbiec z włoskiego terytorium. W kwietniu 2006 r. Minister Sprawiedliwości Włoch poinformował, że nie wystąpi z wnioskiem o ekstradycję 22 obywateli USA.

Śledztwo dotyczyło również w udziału w akcji dwóch agentów włoskich służb specjalnych. W lipcu 2006 r. premier Włoch poinformował, że dokumenty, o które wystąpił prokurator, są objęte tajemnicą państwową, a warunki do jej uchylenia nie zostały spełnione. Tę decyzję podtrzymał w 2009 r. Sąd Konstytucyjny. W tym samym roku sąd w Mediolanie wydał wyrok, w którym skazał in absentia 22 obywateli USA na wieloletnie kary pozbawienia wolności. Wyroki skazujące agentów włoskich zostały uchylone przez Sąd Kasacyjny jako wydane na podstawie materiałów objętych tajemnicą państwową. Sądy włoskie zasądziły również zadośćuczynienie od skazanych obywateli USA na rzecz Abu Omara (milion euro) i jego żony (pół miliona euro), ale nie zostało ono wypłacone.

Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu uznał, że prowadzone śledztwo nie było skuteczne (proceduralny aspekt art. 3), ponieważ włoscy uczestnicy akcji uprowadzenia uniknęli odpowiedzialności ze względu na zakazy użycia przez sądy krajowe materiałów objętych tajemnicą państwową. Natomiast w przypadku obywateli amerykańskich, chociaż doszło do ich skazania na kary więzienia przez włoskie sądy, to jednak władze Włoch nie wystąpiły do USA o ekstradycję. Trybunał uznał również naruszenie zakazu tortur (zasadniczy aspekt art. 3) poprzez fakt, że władze włoskie, pozwalając na uprowadzenie Abu Omara, naraziły go na realne ryzyko naruszenia jego praw zagwarantowanych przez Konwencję (zakazu tortur nieludzkiego i poniżającego traktowania). Trybunał stwierdził również naruszenie art. 3 w odniesieniu do żony skarżącego (poprzez ból moralny spowodowany uprowadzeniem męża i długotrwałym brakiem informacji o jego losie, a także wskutek braku postępowania wyjaśniającego w sprawie). Ponadto Trybunał orzekł naruszenie art. 5 (pozbawienie wolności Abu Omara) oraz art. 8 (naruszenie prawa do ochrony życia prywatnego w stosunku do żony skarżącego).

Trybunał orzekł ponadto naruszenie art. 13 Konwencji poprzez brak skutecznego środka w prawie włoskim, który umożliwiałby zweryfikowanie decyzji rządu o utajnieniu niektórych informacji istotnych dla prowadzonego śledztwa. Trybunał zasądził zadośćuczynienie – 70 000 euro na rzecz Abu Omara, 15 000 euro na rzecz jego żony oraz 30 000 euro jako zwrot kosztów postępowania. We wszystkich częściach wyrok zapadł jednomyślnie.