Menu główne

O programie

Jak pomagamy

Interwencje prawne dotyczące osób uzależnionych od narkotyków

Portal lex.pl o nas

Inne programy prawne

Programy interwencyjne i monitoringowe (krajowe)

Program Spraw Precedensowych

Obserwatorium wolności mediów w Polsce

Prawa człowieka a rozliczenia z przeszłością

Monitoring procesu legislacyjnego w obszarze wymiaru sprawiedliwości

Obserwatorium działalności CIA w Polsce

Opieka zdrowotna w polskich więzieniach i aresztach

Pomoc prawna dla uchodźców i migrantów

Obywatelski monitoring kandydatów na sędziów TK

Prawa dziecka

Prawa mniejszości

Programy interwencyjno-edukacyjne (krajowe)

Klinika Niewinność

Klinika Prawa Własności

Klinika "Prawa człowieka a podatki"

Programy badawcze

Krajowy Punkt Kontaktowy RAXEN

FRALEX - współpraca z Agencją Praw Podstawowych UE

Lepszy Wymiar Sprawiedliwości (współpraca z Forum Obywatelskiego Rozwoju)

Jesteśmy członkiem
Human Rights Network

Monitoring mediów dla HFPC prowadzi Press Service

Programy prawne HFPC korzystają z serwera podarowanego przez firmę ExOrigo

Interwencja HFPC w sprawie przepisów prawa dotyczących obowiązku przymusowej hospitalizacji, izolacj

piątek, 31 lipca 2009 00:23

Interwencja HFPC w sprawie przepisów prawa dotyczących obowiązku przymusowej hospitalizacji, izolacji i kwarantanny, na gruncie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła się do Głównego Inspektora Sanitarnego z uprzejmą prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie przepisów prawa dotyczących obowiązku przymusowej hospitalizacji, izolacji i kwarantanny, na gruncie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1570 z późn. zm.).

W swoim piśmie do GIS, Helsińska Fundacja Praw Człowieka wyraziła zaniepokojenie postanowieniami ustawy w zakresie ograniczania konstytucyjnie chronionej wolności osobistej. Naszym zdaniem przymusowa izolacja, kwarantanna bądź hospitalizacja może być zakwalifikowana jako ograniczenie lub pozbawienie wolności osobistej. W związku z tym, na mocy art. 41 ust. 1 Konstytucji RP, powinna podlegać kontroli sądowej.

W sprawach karnych gwarancje w tym zakresie przewiduje art. 41 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że osoba zatrzymana, jeżeli nie zostanie zwolniona w ciągu 48 godzin, musi zostać przekazana do dyspozycji sądu, który ma 24 godziny na wydanie postanowienia o tymczasowym aresztowaniu lub zwolnieniu zatrzymanego. Jeżeli chodzi o ustawy o charakterze administracyjnoprawnym, również można znaleźć w nich szereg przepisów spełniających konstytucyjne gwarancje w tym zakresie. Przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 1994 r. Nr. 111, poz. 535 z późn. zm.) gwarantują odpowiedni czas na dokonanie przez sąd opiekuńczy, kontroli przyjęcia osoby z zaburzeniami psychicznymi do szpitala psychiatrycznego, bez jej zgody. Zgodnie z art. 23 ust. 4 ustawy, przyjęcie takie wymaga zatwierdzenia przez ordynatora (lekarza kierującego oddziałem) w ciągu 48 godzin od chwili przyjęcia. Kierownik szpitala zawiadamia o powyższym sąd opiekuńczy miejsca siedziby szpitala w ciągu 72 godzin od chwili przyjęcia. Z kolei ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. nr 70, poz. 473 z późn. zm.) umożliwia nałożenie obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego wobec osób, które w związku z nadużywaniem alkoholu powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchylają się od pracy albo systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny (art. 26 ust. 1 ustawy).

W obowiązującej obecnie ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, nie ma zapisu odnoszącego się do sądowej kontroli pozbawienia wolności. Artykuł 39 ust. 2 ustawy stwierdza lakonicznie, że w przypadku niewyrażenia zgody na hospitalizację, izolację lub kwarantannę przez osobę poddaną takim środkom, kierownik zakładu opieki zdrowotnej, w którym umieszczona jest ta osoba, ma obowiązek powiadomienia jej o przysługujących jej środkach odwołania. Jest to sformułowanie niejasne, ponadto wskazuje na to, że tryb odwołania będzie przebiegał na gruncie prawa administracyjnego, skoro podstawą przymusowej hospitalizacji, izolacji bądź kwarantanny jest decyzja administracyjna. W związku z trybem postępowania przewidzianym w KPA, oraz z terminami określonymi na rozpoznanie środków odwoławczych, kontrola sądowa decyzji wydanej w sprawie przymusowej hospitalizacji, izolacji i kwarantanny pojawi się na bardzo późnym etapie, co może rodzić wątpliwości w związku z konstytucyjną ochroną wolności osobistej, gwarantowanej przez art. 41 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzutem jest w tym przypadku to, że przepisy nie gwarantują takiej kontroli expressis verbis, a jak zostało to już przedstawione, podobne gwarancje są wyrażone wprost w innych ustawach. Obowiązywały również na gruncie starego stanu prawnego.

Poza kwestią sądowej kontroli istotny jest również czas trwania samej procedury odwoławczej, a także czas trwania takiej izolacji, hospitalizacji i kwarantanny. Postępowanie administracyjne nie daje w tym zakresie właściwych gwarancji, ponieważ termin do rozpatrzenia odwołania od decyzji nie jest w tym wypadku ściśle oznaczony – artykuł 35 § 1 KPA stanowi, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, nie określając tego terminu precyzyjnie. Natomiast gdyby przyjąć uregulowany w art. 35 § 2, miesięczny termin rozpatrzenia odwołania jako granicę maksymalną, to i tak długość tego terminu przemawia za tym, że w tym przypadku realne prawo do kontroli sądowej osoby pozbawionej wolności może zostać naruszone.

Na podobnym stanowisku stoi Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 10 lipca 2007 r., sygn. akt SK 50/06 (sentencja ogłoszona dnia 18 lipca 2007 r. w Dz. U. Nr 128, poz. 903), stwierdził, że w ramach dookreślenia „zasad” i „trybu” pozbawienia lub ograniczenia wolności do ustawodawcy należy wytyczanie granic czasowych stosowania różnych form limitowania wolności osobistej. Granice te powinny być wyznaczone w sposób jasny i precyzyjny, a kontrolę nad ich przestrzeganiem powinien sprawować sąd.

Niejasność budzą także kwestie dotyczące praktycznego egzekwowania obowiązku przymusowej izolacji, kwarantanny bądź hospitalizacji.

W przypadku gdy przymusowa izolacja, kwarantanna bądź hospitalizacja odbywa się na podstawie decyzji powiatowego inspektora sanitarnego, decyzja taka może być wyegzekwowana w drodze egzekucji administracyjnej w trybie zastosowania przymusu. Wątpliwości rodzą się w wypadku, gdy o przymusowym pozbawieniu wolności decyduje lekarz (art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi) i brak jest w tym wypadku decyzji administracyjnej. Art. 36. ust. 1 ustawy stanowi, że wobec osoby, która nie poddaje się kwarantannie lub izolacji, a u której podejrzewa się lub rozpoznano chorobę szczególnie niebezpieczną i wysoce zakaźną, stanowiącą bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia innych osób, może być zastosowany środek przymusu. Problematyczna wydaje się jednak sama konstrukcja przepisu. Zawiera on bowiem zamknięty katalog środków przymusu bezpośredniego. Środki przymusu jakie mogą znaleźć zastosowanie to przytrzymywanie, unieruchomienie lub przymusowe podanie leków. Rodzi się w związku z tym wątpliwość jak miałoby wyglądać zastosowanie przymusu bezpośredniego polegającego na doprowadzeniu kogoś w miejsce izolacji lub odbywania kwarantanny w przypadku gdy miejsce takie znajduje się poza terenem szpitala gdzie doszło do rozpoznania zagrożenia. Przepis art. 36 ust. 3 stwierdza, że lekarz lub felczer może zwrócić się do Policji, Straży Granicznej lub Żandarmerii Wojskowej o pomoc w zastosowaniu środka przymusu bezpośredniego. Przepis może sprawić trudności na polu interpretacyjnym. Jeżeli przyjąć wykładnię funkcjonalną, to oczywiście środkami przymusu bezpośredniego w rozumieniu art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, będą wszystkie środki jakimi dysponuje Policja, Straż Graniczna etc. - zgodnie z odpowiednimi ustawami. Jeżeli natomiast odnosić ten zapis do katalogu środków przymusu określonych w art. 36 ust. 1 ustawy, to np. środek przymusu w postaci doprowadzenia nie będzie się wydawał możliwy do wyegzekwowania. Dla przykładu art. 34 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego jasno stanowi, że wobec osoby przyjętej do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody, poza okolicznościami określonymi w art. 18 ustawy, przymus bezpośredni można stosować także w celu zapobieżenia samowolnemu opuszczeniu przez tę osobę szpitala psychiatrycznego.

Przytoczone niejasności w zakresie egzekucji obowiązków przewidzianych w ustawie nie są jedynie teoretycznym problemem. Realne problemy ze stosowaniem przepisów ustawy mają obecnie organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w przypadku osób chorych na świńską grypę. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, stosuje się ją do zakażeń i chorób zakaźnych, których wykaz jest określony w załączniku do ustawy. Wirus A/H1N1 w tym wykazie nie figuruje, pomimo tego, że art. 3 ust. 2 ustawy przewiduje, że w razie niebezpieczeństwa szerzenia się zakażenia lub choroby zakaźnej innych niż wymienione w załączniku do ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia może ogłosić, w drodze rozporządzenia, zakażenie lub chorobę zakaźną. Mamy informację z wojewódzkiego inspektoratu sanitarnego, że rozporządzenie takie nie zostało wydane. Minister Zdrowia wydał jedynie informację dla lekarzy, organów założycielskich i dyrektorów zakładów opieki zdrowotnej w sprawie podstawowych zasad postępowania w związku z przypadkami grypy A/H1N1. Informacja ta ma jednak charakter ogólny i nie odnosi się do wyżej przedstawionych problemów.

W związku z powyższym, Państwowa Inspekcja Sanitarna może mieć potencjalnie problem ze zwalczaniem zagrożenia spowodowanego tym wirusem. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie 19 – latka chorego na świńską grypę, który odmówił poddania się hospitalizacji. O sprawie informował TVN24 w dniu 15.07.2009 r. na swojej stronie internetowej. Kiedy lekarze zdecydowali, że zatrzymają go na leczenie w izolatce, ten się nie zgodził i wrócił do domu. Nałożony został na niego obowiązek izolacji, jednak pojawiły się wątpliwości odnośnie wyegzekwowania tego obowiązku, w związku z uregulowaniami ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (artykuł na portalu internetowym TVN24 - http://www.tvn24.pl/0,1609855,0,2,rodzina-chorego-roma-rozp8230-im-leb,wiadomosc.html). W tej sytuacji istnieje zagrożenie niewywiązywania się przez Państwo z konstytucyjnych obowiązków, jakie nakłada na nie art. 68 ust. 4 Konstytucji RP w zakresie zwalczania chorób epidemiologicznych.

Skuteczne zapobieganie i zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych przez władze publiczne, jest działaniem niezbędnym z punktu widzenia konstytucyjnych gwarancji ochrony zdrowia ujętych w art. 68 ust. 1 Konstytucji RP. W szczególności jest realizacją obowiązku zwalczania chorób epidemiologicznych, nałożonego na Państwo przez art 68 ust. 4 Konstytucji RP. Zagadnienie to jest również bardzo aktualne w świetle pojawiania się w przeciągu ostatnich lat coraz groźniejszych mutacji wirusa grypy i ogłoszeniem 11 czerwca 2009 r. przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) pandemii tego wirusa w odmianie A/H1N1. Nie ulega więc wątpliwości, że działania prewencyjne w tym zakresie są podstawowym środkiem ochrony zdrowia obywateli. Mogą być jednak efektywne tylko w oparciu o prawidłowe i wolne od wad, przepisy prawa. Obecnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, mogą budzić wątpliwości w tym zakresie.

Wskazane problemy na gruncie praktycznego stosowania przepisów tej ustawy, mogą uniemożliwić skuteczne prowadzenie odpowiednich działań zapobiegawczych, a także skutkować naruszeniem praw i wolności człowieka. Dlatego zwróciliśmy się z prośbą do Głównego Inspektora Sanitarnego o poddanie przedstawionych w tym zakresie wątpliwości wnikliwej analizie i podjęcie stosownych działań w celu wyeliminowania nieprawidłowości.

Joomla SEF URLs by Artio