Menu główne

O programie

Jak pomagamy

Interwencje prawne dotyczące osób uzależnionych od narkotyków

Portal lex.pl o nas

Inne programy prawne

Programy interwencyjne i monitoringowe (krajowe)

Program Spraw Precedensowych

Obserwatorium wolności mediów w Polsce

Prawa człowieka a rozliczenia z przeszłością

Monitoring procesu legislacyjnego w obszarze wymiaru sprawiedliwości

Obserwatorium działalności CIA w Polsce

Opieka zdrowotna w polskich więzieniach i aresztach

Pomoc prawna dla uchodźców i migrantów

Obywatelski monitoring kandydatów na sędziów TK

Prawa dziecka

Prawa mniejszości

Programy interwencyjno-edukacyjne (krajowe)

Klinika Niewinność

Klinika Prawa Własności

Klinika "Prawa człowieka a podatki"

Programy badawcze

Krajowy Punkt Kontaktowy RAXEN

FRALEX - współpraca z Agencją Praw Podstawowych UE

Lepszy Wymiar Sprawiedliwości (współpraca z Forum Obywatelskiego Rozwoju)

Jesteśmy członkiem
Human Rights Network

Monitoring mediów dla HFPC prowadzi Press Service

Programy prawne HFPC korzystają z serwera podarowanego przez firmę ExOrigo

Interwencja HFPC w sprawie przeszukania kancelarii adwokackiej

sobota, 01 sierpnia 2009 12:04

Interwencja HFPC w sprawie przeszukania kancelarii adwokackiej

Do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka zwrócił się jeden z adwokatów, zarzucając szereg nieprawidłowości w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przeciwko niemu przez Prokuraturę. W toczącej się sprawie, w której adwokat podejrzany jest o przestępstwo z art. 228 § 4 i 5 k.k, doszło do przeszukania mieszkania podejrzanego, będącego zarazem siedzibą jego kancelarii adwokackiej. Celem przeszukania było znalezienie dowodów.

Wątpliwości Fundacji wzbudził sposób dokonania przeszukania. Mieszkanie będące przedmiotem przeszukania jest jednocześnie siedzibą kancelarii adwokackiej. W takim wypadku fakt przeszukania może rodzić ryzyko naruszenia tajemnicy adwokackiej. Na takim stanowisku stoi Naczelna Rada Adwokacka, która wypowiedziała się na ten temat w uchwale Krajowego Zjazdu Adwokatury w Warszawie z dnia 20-21 listopada 2004 r.

Podobnie do tego problemu podchodzi Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu. W wyroku z dnia 27 września 2005 r. w sprawie Petri Sallinen i inni przeciwko Finlandii (skarga nr 50882/99), analizę prawną zasadności skargi ETPCz rozpoczął od przypomnienia, że kategoria „domu” („miru domowego”), o której mowa w art. 8 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, jest interpretowana szeroko. Obejmuje ona bowiem nie tylko typowe prywatne pomieszczenia mieszkalne jednostki, ale także biura czy inne pomieszczenia, w których jednostka prowadzi swoją działalność zawodową. Dokonać przeszukania pomieszczenia można jedynie wtedy, gdy w sposób zasadny można oczekiwać, że znajdują się tam przedmioty, które można zająć i następnie wykorzystać w charakterze dowodu. Możliwość ta nie dotyczy sytuacji poszukiwania dokumentów, co do których można zastosować zakaz dowodowy odnośnie ich wykorzystania w procesie. W sprawie Smirnov przeciwko Rosji (skarga nr 71362/01) wyrok Trybunału zapadł w dniu 7 czerwca 2007 r. ETPCz podkreślił, że dla legalności przeszukania i jego zgodności ze standardami ochrony prywatności zagwarantowanymi w Konwencji nie wystarcza, iż w prawie krajowym jest przewidziana podstawa prawna dla przeprowadzenia przeszukania i jest ono realizowane w celu zdobycia dowodów dla postępowania karnego. Ważne jest ponadto precyzyjne określenie w nakazie przeszukania, czego organ ścigania poszukuje i ograniczenie przeszukania i zatrzymania rzeczy do dowodów związanych z precyzyjnie zakreślonym celem przeszukania. Trybunał podkreślił też konieczność ochrony tajemnicy adwokackiej w czasie przeszukania w domu adwokata. Prawo rosyjskie, inaczej niż nasz k.p.k., nie zawiera klauzuli ograniczającej możliwość przeszukania mieszkania/kancelarii adwokata ze względu na ochronę tajemnicy adwokackiej. Trybunał uznał także, że zabezpieczenie dowodu dla potrzeb postępowania karnego w trakcie przeszukania u osoby nie będącej stroną tego postępowania stanowi ingerencję w prawo do poszanowania własności. Ingerencja ta musi być uzasadniona i nie powinna stanowić dla posiadacza rzeczy dolegliwości większej, niż to konieczne dla celów postępowania karnego.

Z kolei w wyroku z dnia 16 października 2007 r. w sprawie Wieser i Bicos Beteiligungen GmbH przeciwko Austrii (skarga nr 74336/01), Europejski Trybunał Praw Człowieka potwierdził, że zgodnie z orzecznictwem ETPCz, przeszukanie kancelarii prawnej stanowi ingerencję w życie prywatne, naruszenie tajemnicy korespondencji oraz, potencjalnie, mieszkania (art. 8 Konwencji). Obowiązek adwokata zachowania tajemnicy zawodowej służy również ochronie klienta. W podobnych sprawach Trybunał bada czy krajowe prawo i praktyka zapewniają odpowiednie gwarancje ochrony przed nadużyciami i arbitralnością władzy publicznej. Z tego punktu widzenia istotne jest w szczególności czy przeszukanie zostało dokonane na podstawie postanowienia sądu, czy było oparte na rozsądnym podejrzeniu, czy zakres zezwolenia na przeszukanie określony w postanowieniu był rozsądnie ograniczony, czy – w przypadku przeszukania kancelarii prawnej – przeszukanie zostało dokonane w obecności niezależnego obserwatora w celu zagwarantowania, aby dokumenty objęte tajemnicą zawodową nie zostały zatrzymane.

W związku z powyższymi standardami HFPC powzięła wątpliwości co do sposobu przeszukania kancelarii adwokackiej w opisywanej sprawie, ponieważ podczas przeszukania nie był obecny przedstawiciel samorządu adwokackiego, co zaleca Zbiór Zasad Etyki Adwokackiej i Godności Zawodu w § 20. Możliwość taką dopuszczają natomiast przepisy art. 224 § 2 k.p.k.

Także w niedawnym wyroku ETPCz w sprawie Rachwalski i Ferenc przeciwko Polsce (skarga 47709/99), zwrócił uwagę na kwestię nienaruszalności mieszkania. W świetle orzecznictwa Trybunału przez pojęcie „dom” należy rozumieć fizycznie określoną przestrzeń, w której rozwija się życie prywatne i rodzinne jednostki. Trybunał zaznaczył, że w polskim prawie są środki mające zabezpieczyć życie prywatne przed ingerencją władz publicznych. ETPCz Podkreślił, że ze względu na ryzyko nadużycia władzy oraz naruszenia godności ludzkiej w sytuacjach podobnych do tej, w której znaleźli się skarżący, konieczne jest stworzenie specjalnych gwarancji, które uniemożliwiałyby jakiekolwiek nadużycia oraz zabezpieczały skuteczną ochronę praw na podstawie art. 8 Konwencji. Takimi gwarancjami powinny być np. obecność bezstronnej osoby podczas przeszukania, czy otrzymanie wyraźnej zgody od osoby u której takie przeszukanie ma nastąpić, przed przystąpieniem do czynności przeszukania. Wyrok w sprawie Rachwalski i Ferenc przeciwko Polsce stanowi źródło wytycznych dla działań policji i innych służb mundurowych. Zmusza także do zastanowienia się nad uszczegółowieniem przepisów dotyczących instytucji przeszukania.

Niepokój HFPC wzbudziły również okoliczności związane z przedstawieniem zarzutów podejrzanemu. Zanim bowiem zarzuty te zostały przedstawione, o fakcie tym poinformowały lokalne media. Wskazywać to może na możliwość wycieku informacji dotyczących postępowania przygotowawczego.

W związku z wyżej wymienionymi wątpliwościami co do prawidłowości prowadzonego postępowania, Helsińska Fundacja Praw Człowieka poprosiła Prokuraturę o ustosunkowanie się do przedstawionych kwestii, a w razie potrzeby o objęcie opisywanej sprawy nadzorem służbowym w odpowiednim trybie.

Joomla SEF URLs by Artio