Interwencja w sprawie podjęcia kontroli działalności kantorowej przez Prezesa Narodowego Banku Polskiego

Do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka zwróciła się obywatelka Białorusi Pani V.Z. z informacją, iż mogło dojść do naruszenia rzetelnych praktyk rynkowych, a także do naruszenia ustawy oraz przepisów szczególnych wydanych na podstawie ustawy Prawo dewizowe przez warszawski kantor wymiany walut.

Dnia 20 czerwca 2010 r. Pani Z., zachęcona reklamą o korzystnym kursie sprzedaży euro widniejącym na dużej tablicy w oknie w/w kantoru, postanowiła wymienić w nim kwotę 100 euro. Za dokonaną transakcję Pani Z. otrzymała 295 zł choć średni kurs euro z 18 czerwca 2010 r. tj. piątku wg NBP wynosił 4,0732 zł. Zaraz po dokonanej transakcji Pani Z. została poinformowana, iż kurs wymiany walut widniejący na tablicy w witrynie kantoru dotyczy jedynie sprzedaży walut, a szczegółowe informacje zawierające wszystkie ceny walut zawiera tablica umieszczona w środku kantoru. Pani Z. podnosi, iż tablica ta faktycznie znajdowała się wewnątrz lokalu jednak powieszona była wśród innych ogłoszeń w bardzo trudno dostępnym miejscu. Ponadto klientce odmówiono możliwości wycofania się z dokonanej transakcji.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka pragnie zwrócić uwagę, iż rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 24 września 2004 r. w sprawie wyposażenia lokalu przeznaczonego do wykonywania działalności kantorowej oraz sposobu prowadzenia ewidencji i wydawania dowodów kupna i sprzedaży wartości dewizowych – w art. 2 ust. 1 pkt. 2 lit. a – mówi o tym, iż kantor powinien być wyposażony w tablicę przedstawiającą „wykaz skupowanych i sprzedawanych wartości dewizowych oraz aktualne ceny (kursy) ich kupna i sprzedaży”. Poza tym art. 2 ust. 3 tej ustawy nakłada obowiązek umieszczenia w kantorze bieżących komunikatów NBP zawierających informacje o walutach będących przedmiotem obrotu. Rozporządzenie to nie precyzuje miejsca ani sposobu umieszczenia w/w tablicy, jednakże wśród większości kantorów wykształciła się pozytywna praktyka umieszczania tablicy z ofertą zawierającą aktualne ceny wymiany walut „w okienku” sprzedawcy, co znacząco odbiega od sytuacji przedstawionej przez Panią Z.

Umieszczenie dużej reklamy w oknie kantoru z cząstkowym kursem wymiany walut obiektywnie wywołuję wrażenie, iż ceny pozostałych walut oferowanych przez dany kantor są równie atrakcyjne, co może wprowadzać potencjalnych klientów w błąd. Helsińska Fundacja Praw Człowieka pragnie zwrócić uwagę, iż ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r.o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz.U.07.171.1206), w art. 4 ust. 1 precyzuje, iż ”Praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu.”.

W sprawie naruszenia praw konsumentów, a w szczególności prawa do rzetelnej informacji, wypowiedział się również Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumenta w wyroku z dnia 8 czerwca 2009 r. (XVII Ama 101/08) stwierdzając, iż „Jeżeli praktyka przedsiębiorcy godzi w podstawowe prawa konsumenta, jakim jest prawo do rzetelnej i prawdziwej informacji, której konsument może oczekiwać od przekazu reklamowego to mamy do czynienia z czynem nieuczciwej konkurencji w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, który jednocześnie godzi w interesy konsumentów”.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka stoi na stanowisku, iż funkcjonowanie gospodarki wolnorynkowej, której fundamentem jest swoboda działań rynkowych podejmowanych przez przedsiębiorców oraz autonomiczna decyzja jednostki do zawierania umów z wybranym przez siebie przedsiębiorcą nie może stać w sprzeczności z dobrymi obyczajami, a także wywoływać poczucia, iż przy podejmowaniu decyzji należy kierować się zasadą ograniczonego zaufania. W przeciwnym razie podejmowanie drobnych czynności dnia codziennego nastręczałoby zbyt wielu trudności.

W sprawie Pani Z. interweniował Miejski Rzecznik Konsumentów, który w piśmie z 15 lipca 2010 r. o nr RK-JWY-64620-173-2-10 skierowanym do rzeczonego kantoru zwrócił uwagę na to, iż dostrzega możliwość wytoczenia przez Panią Z. powództwa cywilnego na mocy art. 388 k.c., który mówi, iż „jeżeli jedna ze stron, wyzyskując przymusowe położenie, niedołęstwo lub niedoświadczenie drugiej strony, w zamian za swoje świadczenie przyjmuje albo zastrzega dla siebie lub dla osoby trzeciej świadczenie, którego wartość w chwili zawarcia umowy przewyższa w rażącym stopniu wartość jej własnego świadczenia, druga strona może żądać zmniejszenia swego świadczenia lub zwiększenia należnego jej świadczenia, a w wypadku gdy jedno i drugie byłoby nadmiernie utrudnione, może ona żądać unieważnienia umowy.” Miejski Rzecznik Konsumentów zwrócił uwagę, iż w tym wypadku mogło dojść do wykorzystania niedoświadczenia, braku rozeznania w działalności kantorów w Polsce oraz nieznajomości języka Pani V.Z.

Ponadto w odpowiedzi na wniesione do Miejskiego Rzecznika Konsumentów przez Helsińską Fundację Praw Człowieka w imieniu Pani Z. pytanie z dnia 14 lipca 2010 r., Miejski Rzecznik Konsumentów wyraził pogląd, iż tablica widniejąca w oknie kantoru ma charakter informacyjny i stanowi ofertę w rozumieniu art. 66 k.c.

W związku z wyżej przedstawioną sytuacją, Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła się do Prezesa Narodowego Banku Polskiego p. Marka Belki, jako osoby odpowiedzialnej za przeprowadzanie kontroli działalności kantorowej na mocy art. 33 ust. 1 pkt. 2 ustawy Prawo dewizowe, z uprzejmą prośbą o zainteresowanie się opisaną praktyką istniejącą w punktach wymiany walut, a także poinformowanie Fundacji o podjętych w tej sprawie działaniach.