Awaria urządzenia uśmierzającego ból w zakładzie karnym a art. 3 EKPC

Andrzej K. w wyniku wypadku cierpi m.in. na niedowład kończyn dolnych, silne bóle kręgosłupa lędźwiowego i napadowe bóle obu kończyn. Dotychczas stosowano terapię walki z bólem za pomocą specjalistycznej pompy dostosowanej indywidualnie do jego potrzeb, która aplikowała bezpośrednio do rdzenia kręgowego odpowiednie dawki morfiny. W warunkach zakładu karnego równie skuteczne stosowanie tego samego leczenia okazało się niemożliwe z uwagi na brak odpowiednich środków, a następnie awarię urządzenia. W chwili obecnej jedynymi środkami uśmierzającymi ból są leki przeciwbólowe stosowane doustnie. Tego typu praktyka prowadzi do wyniszczenia organizmu oraz uzależnienia, a co więcej zagraża bezpośrednio zdrowiu Andrzeja K., narażając go ponadto na dodatkowy ból i cierpienie.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka podjęła interwencję w sprawie Andrzeja K. Skierowaliśmy pismo do Dyrektora Zakładu Karnego, w którym przebywa. W piśmie podniesiono m.in., iż art. 30 Konstytucji stanowi, że godność człowieka jest przyrodzona, niezbywalna oraz nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona są obowiązkiem władz publicznych. Art. 40 Konstytucji zakazuje stosowania tortur oraz okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania. Z kolei art. 41 ust. 4 Konstytucji stanowi, że każdy pozbawiony wolności powinien być traktowany w sposób humanitarny. Również odpowiednie gwarancję wprowadzają ratyfikowane przez Rzeczpospolitą Polską Europejska Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania oraz Europejska Konwencja Praw Człowieka. W art. 3 Konwencji gwarantuje, iż nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu. Treść normy rozwija Europejski Trybunał Praw Człowieka, który wielokrotnie za przejaw okrutnego lub poniżającego traktowania uznawał m.in. brak otoczenia odpowiednią opieką medyczną osoby pozbawionej wolności, niezapewnienie takiej osobie skutecznych środków uśmierzających ból. W sprawie Price p. Wielkiej Brytanii (wyrok z 10 lipca 2001 r., skarga nr 33394/96) Trybunał uznał, iż przetrzymywanie w areszcie osoby o poważnym stopniu inwalidztwa w warunkach niedostosowanych do jej stanu zdrowia stanowi poniżające traktowanie w rozumieniu art. 3 Konwencji. W sprawie Mouisel p. Francji (wyrok z 14 listopada 2002 r., skarga nr 67263/01) Trybunał wskazał, iż art. 3 Konwencji nakłada na państwo powinność ochrony integralności fizycznej osób pozbawionych wolności, zwłaszcza wymagających opieki medycznej. Trybunał podkreślił, iż więzień nie powinien być narażony na większe cierpienie niż to, które jest nieuniknione przy pozbawieniu wolności. W sprawie McGlinchey i inni p. Wielkiej Brytanii (wyrok z 29 kwietnia 2003 r., skarga nr 50390/909) Trybunał dodał, iż obowiązkiem państwa jest ochrona zdrowia, dobra osadzonych i zapewnienie im m.in. odpowiedniej pomocy lekarskiej. Należy podnieść, iż w przypadku stosowania tymczasowego aresztowania osoba pozbawiona wolności korzysta z domniemania niewinności, a zatem standard ochrony przed cierpieniem i bólem winien być jeszcze wyższy. Trybunał w sprawie Mouisel p. Francji (wyrok z 14 listopada 2002 r., skarga nr 67263/01) dodał, iż art. 3 Konwencji nakłada również obowiązek na państwo zwolnienia więźnia z aresztu ze względów zdrowotnych, szczególnie w sytuacji, gdy jednostka penitencjarna nie jest w stanie zapewnić mu odpowiedniej opieki medycznej i uchronić przez bólem i cierpieniem. W sprawie Poltoratskiy p. Ukrainie (wyrok z 29 kwietnia 2003 r., skarga nr 38812/97) Trybunał stwierdził, iż państwo musi zagwarantować, że warunki przetrzymywania więźnia są zgodne z poszanowaniem ludzkiej godności, a sposób i metoda wykonywania środka wiążącego się z pozbawieniem wolności nie prowadzi do cierpienia lub niewygód przekraczających nieunikniony ich poziom wynikający z pozbawienia wolności oraz praktycznych wymagań uwięzienia. Zdrowie i dobro więźnia muszą być odpowiednio zabezpieczone. Trybunał zaznaczył ponadto, iż brak środków finansowych nie może usprawiedliwiać warunków więziennych tak złych, że stają się traktowaniem sprzecznym z art. 3 Konwencji. W sprawie Midera p. Polsce (decyzja z 19 maja 2005 r., skarga nr 22752) Trybunał wskazał, iż sposób i metoda pozbawienia wolności nie mogą poddawać tej osoby cierpieniom i trudom w stopniu przekraczającym nieunikniony poziom cierpienia Natomiast w sprawie Sarban p. Mołdawii (wyrok z dnia 4 października 2005 r., skarga nr 3456) Trybunał orzekł, iż jakkolwiek art. 3 Konwencji nie może być postrzegany jako ustanawiający ogólny obowiązek zwolnienia aresztowanego ze względu na stan zdrowia, niemniej jednak nakłada on na Państwo obowiązek ochrony fizycznego samopoczucia osób pozbawionych wolności, na przykład poprzez zapewnienie im należytej opieki medycznej. Podkreślenia wymaga także prawo wszystkich osadzonych do warunków pozbawienia wolności, które są zgodne z godnością człowieka, tak aby zapewnić, iż sposób i warunki wykonywania nałożonych środków nie narażają osadzonych na cierpienia i trud o natężeniu przekraczającym nieunikniony poziom cierpiani wpisany w pozbawienie wolności, ponadto, obok zdrowia osadzonych, ich samopoczucie także musi być odpowiednio zabezpieczone, przy uwzględnieniu wszystkich praktycznych wymogów pozbawienia wolności.