Procedury postępowania ze zwłokami ludzkimi - brak dostatecznych regulacji prawnych.

We wrześniu br. Helsińska Fundacja Praw Człowieka wystąpiła do Minister Zdrowia z prośbą o udzielenie informacji o standardach postępowania ze zwłokami ludzkimi po przeprowadzeniu sekcji zwłok. Minister Zdrowia oraz Minister Sprawiedliwości polecili zbadać stan prawny w tym zakresie.

Ministerstwo Sprawiedliwości potwierdziło pismem z dnia 22 października 2008 r., że obawa Fundacji dotycząca braku procedur z zakresie postępowania ze zwłokami ludzkimi jest uzasadniona. Jak czytamy z pisma: "Omawianego zagadnienia nie reguluje bowiem ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych [..], ani też wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2001 r. w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi [...]. Ogólne zalecenie w tej kwesti zawarto jedynie w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 31 października 2006 r. w sprawie postępowania ze zwłokami osób zmarłych w szpitalach [...] Stosownie do § 6 tego rozporządzenia osoba wskazana w regulaminie porządkowym szpitala jest obowiązana zwłoki osoby zmarłej umyć, ubrać i wydać osobie uprawnionej do ich pochowania, w stanie zapewniającym zachowanie godności należnej osobie zmarłej. Dyspozycja zachowanie godności należnej osobie zmarłej zawiera w sobie głęboką treść i wydawać by się mogło - tak przynajmniej wynikało z dotychczasowej praktyki - że jego interpretacja oraz stosowanie nie nastręcza problemów. Przykład przedstawiony przez HFPC pokazuje jednak, że procedury postępowania ze zwłokami ludzkimi po przeprowadzeniu sądowo-lekarskiej sekcji zwłok nie są wystarczające i dostatecznie określone". Ministerstwo ponadto zaznacza, iż powołane rozporządzenie z 2006 r. dotyczy jedynie osób zmarłych w szpitalach, natomiast lekarze medycyny sądowej przeprowadzający sekcję zwłok w ramach placówek naukowych nie są objęci jego działaniem. W piśmie czytamy dalej, że "brak jest w tym zakresie nie tylko własciwych uregulowań prawnych, ale dotychczas problematyka procedur posekcyjnych i związanych z tym rygorów postępowania nie została w sposób właściwy uregulowana także w formie ewentualnych wytycznych, pism instruktażowych, bądź zaleceń [...] Istnieje więc jedynie pewien zwyczajowo przyjęty sposób działania i postępowania ze zwłokami ludzkimi po przeprowadzonej sekcji zwłok, nieuregulowany w sposób jednoznaczy w przepisach obowiązującego prawa". Podsumowując Ministerstwo stwierdza, że wydaje się uzasadnione podjęcie ewenetualnych działań legislacyjnych mających na celu uregulowanie omawianego zagadnienia, jednakże - powołując się na ustawę z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej - uznaje się za niewłaściwe do wystąpienia z inicjatywą legslacyjną w tym przedmiocie i wskazuje Ministra Zdrowia jako kompetentnego do wystąpienia z taką inicjatywą.

W sprawie stanowisko zajął również Konsultant Krajowy w dziedzinie Medycyny Sądowej. W swoim piśmie skierowanym do Ministerstwa Zdrowia, a przekazanym Fundacji do wiadomości, potwierdza istnienie jedynie pewnego zwyczajowo przyjętego postępowania ze zwłokami ludzkimi po sekcji sądowo-lekarskiej. W swoim piśmie wskazuje, iż istnieją przepisy określające sposób postępowania ze zwłokami osób zmarłych w szpitalach. Wskazuje on natomiast, że nie istnieją przepisy reglujące sposób postępowania ze zwłokami w razie wykonania patomorfologicznej sekcji zwłok osoby zmarłej w szpitalu. W opinii Konsultanta postępowanie w takich przypadkach winno być uregulowane przez przepisy wewnętrzne szpitali. Jak zauważa, istniały w przeszłosci przepisy regulujące szczególowe kwestie wytycznych regulaminów szpitali w zakresie postępowania ze zwłokami ludzkimi oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości i Ministra Spraw Wewnętrznych w tym zakresie, jednakże utraciły one moc obowiązywania. Powołuje się  jednak na Rekomendacje Rady Europy Nr R (99) 3 w sprawie harmonizacji przepisów dotyczących sądowo-lekarskich sekcji zwłok, która choć nie ma prawnie wiążącego charakteru - to jednak reguluje kwestie postępowania ze zwłokami ludzkimi. Rekomendacja podkreśla potrzebę wydania zwłok w godnym stanie zaraz po zakończeniu procedury medyczno-prawnej sekcji zwłok. Jak podsumowuje Konsultant Krajowy w dziedzinie Medycyny Sądowej "w żadnym zatem przepisie nie ujęto dokładnych procedur regulujących postępowanie ze zwłokami poddanymi secji sądowo-lekarskiej. Moim zdaniem opracowanie takich reguł, w związku z różnorodnością okoliczności gwałtownych śmierci, nie jest możliwe bez ingerowania w uprawnienia prokuratora zlecającego i nadzorującego sekcję sądowo-lekarską. Służymy jednakże naszym doświadczeniem przy ewentualnych pracach nad stosownymi przepisami".

Helsińska Fundacja Praw Człowieka uważa, że w związku z brakiem pełnych uregulowań prawnych w zakresie postępowania ze zwłokami ludzkimi niezwłocznie powinny zostać podjęte prace legislacyjne z inicjatywy Ministra Zdrowia w tym przedmiocie. Fundacja - w zakresie swoich możliwości - również służy pomocą w konsultacjach przy opracowywaniu ewentualnego projektu zmian ustawodawczych. (LL)

Czytaj pismo Ministerstwa Sprawiedliwości

Czytaj pismo Krajowego Konsultanta w dziedzinie Medycyny Sadowej

 

Czytaj pismo HFPC do Minister Zdrowia