W dniu 29 października 2010 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka skierowała do Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia opinię prawną w sprawie odpowiedzialności karnoskarbowej Prezesa Spółki, w związku z postępowaniem prowadzonym na podstawie aktu oskarżenia wniesionego przez Finansowy Organ Postępowania Przygotowawczego. W swojej opinii Helsińska Fundacja Praw Człowieka zawarła wszystkie wątpliwości dotyczące sprawy, które mogą być poczytywane jako naruszenie zasad rzetelnego postępowania oraz praw człowieka.

Zdaniem HFPC sposób prowadzenia postępowania przygotowawczego oraz konstrukcja aktu oskarżenia w sprawie tej mogą wywoływać uzasadnione wątpliwości dotyczące zgodności z przepisami Kodeksu postępowania karnego, a także art. 7 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: EKPCz), czyli zakazem karania bez podstawy prawnej.

Finansowy Organ Postępowania Przygotowawczego Inspektor Kontroli Skarbowej – pełniący funkcję oskarżyciela publicznego w postępowaniu karnoskarbowym - skierował do sądu akt oskarżenia, w którym oskarżył Pana X – Prezesa Spółki Y, o spowodowanie uszczuplenia w podatku dochodowym od osób prawnych, poprzez to, że Spółka, której w tym czasie był prezesem, podała dane niezgodne z rzeczywistością, na skutek zawyżenia kosztów działalności. Spółka, w złożonym zeznaniu podatkowym, a następnie w dokonanej korekcie zaliczyła wymienione wydatki do kosztów uzyskania przychodu. W wyniku czynności kontrolnych Inspektor Kontroli Skarbowej stwierdził, że wydatki zakwalifikowane w zeznaniu jako świadczenie usług doradztwa inwestycyjnego na rzecz spółki były wydatkami na prace modernizacyjne w obiektach należących do spółki.

W związku z uszczupleniem w podatku dochodowym od osób prawnych Inspektor Kontroli Skarbowej wszczął w sprawie dochodzenie skarbowe i przedstawił oskarżonemu zarzut popełnienia czynu z art. 56§2 K.k.s. w zw. z art. 9§3 k.k.s., tj. zarzut oszustwa podatkowego. Natomiast zdaniem Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka Prezesowi Spółki. nie można przypisać odpowiedzialności na podstawie art. 9§3 K.k.s., ponieważ obowiązki w zakresie zajmowania się sprawami finansowymi firmy zostały delegowane na odpowiednich pracowników. Zdaniem Sądu Najwyższego taka delegacja jest możliwa, czemu dał wyraz w orzeczeniu (por. wyrok SN z dnia 22 lutego 2006, sygn. III KK 213/05).

Materiał zebrany w postępowaniu przygotowawczym w niniejszej sprawie jest w opinii HFPC niewystarczający do postawienia oskarżonemu zarzutu popełnienia czynu z art. 56§2 K.k.s., wobec braku możliwości przypisania winy, jako przesłanki popełnienia czynu określonego w tymże przepisie. W sprawie interpretacji zasad odpowiedzialności z tytułu popełnienia przestępstwa i wykroczenia skarbowego wypowiadał się już Sąd Najwyższy, m.in. w postanowieniu z dnia 23 maja 2003 roku , w którym stwierdził, że: „Wymagana przez przepisy dawnej ustawy karnej skarbowej (art. 4 U.k.s.) – podobnie zresztą, jak i obecnego kodeksu karnego skarbowego (art. 4§1 K.k.s.) – jako warunek odpowiedzialności karnej, umyślność zachowania sprawcy odnosząca się do przestępstw i wykroczeń z zakresu obowiązków podatkowych, nie może być wywodzona z samego faktu zaistnienia znamion strony przedmiotowej danego czynu zabronionego. Nie można jej domniemywać, lecz należy ją udowodnić, choćby na postawie dowodów pośrednich, w drodze logicznego rozumowania, z całokształtu zebranego materiału dowodowego. Niezbędne jest jednak wykazanie na podstawie takiego materiału, że sprawca co najmniej godził się na możliwość popełnienia czynu zabronionego jako przestępstwa (wykroczenia skarbowego)”. Art. 5§2 K.p.k., statuując zasadę in dubio pro reo, nakazuje pojawiające się w sprawie wątpliwości rozstrzygać na korzyść oskarżonego. Organ Finansowy Postępowania Przygotowawczego zarzucając oskarżonemu popełnienie czynu z art. 56§2 w zw. z art. 9§3 K.k.s. nie wykazał umyślności jego działania, o czym świadczy zarówno konstrukcja aktu oskarżenia jak i jego uzasadnienia.

Ze względu na wystąpienie w niniejszym stanie faktycznym negatywnych przesłanek procesowych, tzn. brak znamion czynu zabronionego, jak i brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa, aż w końcu przedawnienie karalności, zgodnie z brzmieniem art. 17§1,2 i 6 K.p.k., należałoby w opinii HFPC rozważyć umorzenie postępowania.