Przypomnijmy, Maciej Grelowski, został oskarżony o umyślne spowodowanie uszczuplenia w podatku dochodowym od osób prawnych w wyniku tego, że Spółka Orbis S.A., w której w tym czasie pełnił funkcję prezesa zarządu, podała w deklaracji podatkowej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych dane niezgodne z rzeczywistością, na skutek zawyżenia kosztów uzyskania przychodów związanych z prowadzoną działalnością. W tym przypadku chodziło o przekwalifikowanie wydatków zaksięgowanych na remont budynków na wydatki przeznaczone na ich modernizację.

W związku ze stwierdzonym uszczupleniem w podatku dochodowym od osób prawnych, Inspektor Kontroli Skarbowej wszczął w sprawie dochodzenie karne skarbowe i przedstawił oskarżonemu zarzut popełnienia przestępstwa z art. 56§2 K.k.s. w zw. z art. 9§3 K.k.s., tj. zarzut oszustwa podatkowego. W akcie oskarżenia finansowy organ ścigania przyjął, że „zadania spadające na Prezesa Zarządu nie mieściły się jedynie w kategorii zadań natury strategicznej, nawet w przypadku, gdy Prezes osobiście tak postrzegał swoją rolę w kierowaniu Spółką. (…) Co by wobec powyższego, oskarżony nie myślał o swojej roli w kierowaniu sprawami gospodarczymi Spółki, to jednak zdawał sobie sprawę z tego, że nadzoruje bezpośrednio pracę Biura Zarządu i niewątpliwie, przyswajając sobie pojęcie ‘nadzór’ mógł i powinien także poddać własnej weryfikacji przepływ danych dotyczących tego Biura w kontekście rozliczeń z budżetem, które to rozliczenia, przy takich rozmiarach działalności, nie mogły się przecież odnosić do symbolicznych kwot zobowiązań podatkowych. Pozostawienie bez weryfikacji wspomnianego zakresu działalności Spółki nie mogło nie wywołać jednocześnie powstania przeświadczenia o ewentualnym godzeniu się na wystąpienie nieprawidłowości, skutkujących wystąpieniem ewentualnych zaległości podatkowych, a co za tym idzie, na popełnieniu występku karnego skarbowego, skoro pod pojęciem winy rozumie się świadomość rzeczywistości składającej się na stronę przedmiotową przestępstwa i określony stosunek woli.”

Zdaniem Sądu, źródeł odpowiedzialności karnej osób fizycznych za czyn z art. 56 § 2 K.k.s, czyli za narażenie Skarbu Państwa na uszczuplenie podatku, poprzez podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w deklaracji podatkowej, w sytuacji, gdy podatnikiem jest osoba prawna (w niniejszej sprawie spółka Orbis S.A.), doszukiwać się należy w treści przepisu art. 9 § 3 K.k.s. Dla przyjęcia odpowiedzialności karnej skarbowej konieczne jest wypełnienie znamion zarówno strony przedmiotowej, jak i podmiotowej oraz przyjęcie, że zachowanie sprawcy miało charakter zawiniony, a ściślej umyślny. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie zachowanie oskarżonego nie wyczerpuje znamion przestępstwa określonego w art. 56 § 2 K.k.s, nie można bowiem przyjąć, że z racji pełnionej funkcji Prezesa Zarządu Spółki Orbis S.A. Maciej Grelowski był osobą, która zajmowała się sprawami finansowymi w rozumieniu art. 9 § 3 K.k.s. Sąd podkreślił, że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie przyjmuje się, że dopuszczalne jest powierzenie czynności z zakresu spraw finansowych osobom trzecim. W uzasadnieniu postanowienia Sąd przywołał orzecznictwo Sądu Najwyższego, zgodnie z którym powierzenie określonego rodzaju spraw innemu członkowi zarządu albo kierownikowi innej jednostki wyłącza automatyczne przypisanie odpowiedzialności Prezesowi Spółki. Sąd zauważył, że właśnie z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej spawie. Uzasadnieniem takiej interpretacji jest bowiem struktura organizacyjna spółki Orbis S.A., zgodnie z którą odpowiednie kompetencje zostały przekazane innym pracownikom spółki. W opinii Sądu w Spółce nie było innej możliwości nadzoru nad czynnościami finansowymi, niż powierzenie ich specjalnej jednostce organizacyjnej wewnątrz firmy.

Nie można zdaniem Sądu przypisywać odpowiedzialności karnej skarbowej jedynie na podstawie wystąpienia faktycznego skutku w postaci uszczuplenia należności publicznoprawnej. Prowadziłoby to bowiem do ustalenia odpowiedzialności jedynie na podstawie przesłanek obiektywnych bez odwołania się do winy i podmiotowych przesłanek odpowiedzialności. Sąd uznał, że wobec dokonanych ustaleń całkowicie nieuzasadnione jest przyjęcie, że Maciej Grelowski jako prezes zarządu Spółki godził się na ewentualne powstanie skutku w postaci wpisania niezgodnych z prawdą kwot do deklaracji podatkowej. Minimalna w stosunku do uzyskiwanych przez spółkę obrotów wysokość uszczuplenia należności publicznoprawnej (według wyliczeń przytoczonych przez sąd w ślad za obrońcą, wysokość przedmiotowego uszczuplenia wynosiła 0,015% kwoty całkowitych obrotów zadeklarowanych za dany rok podatkowy), świadczy o prawidłowym funkcjonowaniu komórek organizacyjnych Spółki Orbis S.A. odpowiedzialnych za realizację obowiązków podatkowych.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, całkowicie chybionym jest przyjęcie, że oskarżony działał z zamiarem co najmniej ewentualnym. Wobec okoliczności sprawy uzasadnione jest stwierdzenie, że oskarżony nie chciał, nie przewidywał i w żaden sposób nie godził się na wystąpieniu skutku z art. 56 § 2 K.k.s, czyli na narażenie na uszczuplenie należności publicznoprawnej. Przeciwnie, wykonując swe obowiązki prawidłowo, powierzając obowiązki w zakresie spraw finansowych określonym osobom oraz stosując system wewnętrznej kontroli, Maciej Grelowski miał prawo przypuszczać, że obowiązki te zostały należycie wykonane.

***

W dniu 29 października 2010 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka skierowała do Sądu Rejonowego dla Warszawy Śródmieścia opinię prawną dotyczącą niniejszej sprawy, przygotowaną w ramach Programu „Niewinność”. W swojej opinii Helsińska Fundacja Praw Człowieka zawarła wszystkie wątpliwości dotyczące sprawy, które mogą być poczytywane jako naruszenie zasad rzetelnego postępowania oraz praw człowieka.