Strona główna O programie Aktualności programu Projekt nowelizacji przepisów o autoryzacji w Sejmie. Wspólny list HFPC i SGL
Projekt nowelizacji przepisów o autoryzacji w Sejmie. Wspólny list HFPC i SGL PDF Drukuj Email
Wtorek, 12 Wrzesień 2017 15:56

We wtorek 12 września 2017 r. przed sejmową Komisja Kultury i Środków Przekazu odbyło się pierwsze czytanie rządowego projektu nowelizacji Prawa prasowego, dotyczącego m.in. regulacji autoryzacji wypowiedzi prasowej. Projekt przygotowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpatrywany był wspólnie z projektem sejmowej Komisji ds. Petycji, który proponuje usunięcie z Prawa prasowego określeń odwołujących się do ustroju PRL (m.in. Sądy Wojewódzkie, Rady Narodowe).

Helsińska Fundacja Praw Człowieka i Stowarzyszenie Gazet Lokalnych wystosowały wspólny list do Komisji, w którym zwróciły uwagę na dwie kwestię wciąż wzbudzające wątpliwości w projekcie. Projekt z drobnymi poprawkami został jednak skierowany do drugiego czytania.

List HFPC i SGL: dużo zmian na lepsze, pozostaję pewne wątpliwości

W liście do sejmowej Komisji HFPC i SGL wyraziły zadowolenie z dotychczasowego sposobu procedowania nad projektem i uwzględnianiem wielu uwag zgłaszanych w czasie konsultacji publicznych. W przeciwieństwie do pierwotnej propozycji, projekt wniesiony do Sejmu zawiera m. in. wyłączenia karalności publikacji dosłownie cytowanej wypowiedzi, przewiduje krótsze terminy na udzielenie autoryzacji, a także przewiduje, że w przypadku odmowy dokonania autoryzacji wypowiedzi, dziennikarz będzie mógł opublikować ją w pierwotnym kształcie.

Jednocześnie zdaniem HFPC i SGL dwa rozwiązania przewidziane w projekcie wciąż budzą pewne wątpliwości. Po pierwsze, zgodnie z projektem niedokonanie autoryzacji będzie groziło odpowiedzialność wykroczeniową. Takie uregulowanie jest niewątpliwie lepsze od obecnego (które przewiduje odpowiedzialność karną), jednakże nie może być uznane za w pełni satysfakcjonujące, ponieważ zachowuje sankcję o charakterze represyjnym. Mimo mniejszej dolegliwości kar i odrębnej kodyfikacji, postępowanie wykroczeniowe również wiąże się z pewną stygmatyzacją społeczną. Zdaniem HFPC i SGL, w odniesieniu do wymogu autoryzacji uzasadnione jest pozostawienie jedynie odpowiedzialności cywilnoprawnej.

Autorzy listu wyrazili ponadto wątpliwość co do brzmienie przepisu wyłączającego karalność publikacji bez umożliwienia dokonania autoryzacji („Karze […] nie podlega, kto publikuje dosłownie cytowaną wypowiedź.”). Choć w przypadku pozostawienia sankcji represyjnej, wprowadzenie tego rodzaju wyłączenia samo w sobie należy zdecydowanie uznać za krok w dobrym kierunku, to zdaniem HFPC i SGL ze sformułowaniem „dosłownie cytowana wypowiedź” wiążą się istotne wątpliwości interpretacyjne i w praktyce może ono prowadzić do nadużyć i niepewności prawnej po stronie dziennikarzy. Przykładowo brzmienie tego przepisu nie przesądza o tym, czy w zakresie wyłączenia będzie się mieściła publikacja wypowiedzi rozmówcy ze zmianami czysto redakcyjnymi, przy zachowaniu właściwej wymowy tej wypowiedzi. Podobnie wątpliwości interpretacyjne może wzbudzać przypadek opublikowania jedynie fragmentu wypowiedzi (niebędącej przy tym fragmentem wyrwanym z kontekstu czy użytym w zmanipulowany sposób), zamiast wypowiedzi in extenso. „Dlatego też uważamy, że właściwsze byłoby takie sformułowanie przepisu pozwalającego na wyłączenie karalności w przypadku opublikowania przez dziennikarzy wypowiedzi osób udzielających informacji, które uzależniałoby to wyłączenie od dochowania przez dziennikarza odpowiedniej staranności i rzetelności dziennikarskiej przy cytowaniu swoich rozmówców” – czytamy w liście.

Prace w Komisji 

Z uwagi na zbliżony zakres propozycji rządowej i komisyjnej (oba planują zmianę nieaktualnej siatki pojęciowej Prawa Prasowego w zakresie w jakim odwołuje się organów i instytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej), Komisja Kultury i Środków Przekazu podjęła decyzję o ich wspólnym rozpatrzeniu. Projekt został przyjętymi z drobnymi poprawkami, w większości zgłoszonymi przez Rządowe Centrum Legislacji i mającymi charakter językowy bądź techniczny. Jedyna poprawka merytoryczna, zaproponowana przedstawiciela MKiDN., uściśliła, że dziennikarz ma obowiązek poinformowania swojego rozmówcy o prawie do autoryzacji przed udzieleniem wywiadu, a rozmówca dziennikarza zgłasza żądanie autoryzacji niezwłocznie po uzyskaniu tej informacji – a zatem również jeszcze przed udzieleniem wywiadu.

Przyjęcie projektu przez Komisję oznacza, ze będzie on teraz skierowany do drugiego czytania na posiedzeniu Sejmu. Sprawozdawcą projektu będzie Krzysztof Czabański.

Wyrok ETPC krytykujący dotychczasowe zasady autoryzacji

Procedowany projekt nowelizacji został przedstawiony przez MKiDN w lutym 2017 r. Ma on na celu wykonanie wyroku ETPC z 2011 r. w sprawie Wizerkaniuk p. Polsce. W wyroku tym Trybunał skrytykował obecnie obowiązujące przepisy Prawa prasowego dotyczące autoryzacji, zauważając m.in. że przepisy te dają osobie udzielającej wywiadu łatwe narzędzie, aby pozwalają one zablokować jakąkolwiek publikację wypowiedzi, którą po czasie uznają za niewygodną, choćby w pełni odzwierciedlała wypowiedziane przez nie wcześniej słowa. Trybunał uznał również, że sankcja karna w przypadku niedopełniona obowiązku autoryzacji nieproporcjonalna, wskazując, w polskim porządku krajowym dostępne są inne, mniej dotkliwe środki prawne (np. powództwo o ochronę dóbr osobistych), które jednocześnie w wystarczający sposób chronią interesy osób udzielających wywiadów dziennikarzom.

HFPC od początku monituje pracę nad nowelizacją. W toku konsultacji publicznych przedstawiliśmy opinię do ówczesnej wersji ustawy, a także na bieżąco komentowaliśmy zmiany w projekcie.

***

Wspólny list Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz Stowarzyszenia Gazet lokalnych dostępny jest tutaj

 
pomorskie zachodniopomorskie warmińsko-mazurskie podlaskie mazowieckie kujawsko-pomorskie lubuskie wielkopolskie łódzkie dolnośląskie opolskie śląskie świętokrzyskie małopolskie podkarpackie lubelskie