Strona główna O programie Aktualności programu Wybrane problemy wynikające z projektu ustawy o „jawności” życia publicznego

Od 1 stycznia 2018 r. strona nie jest aktualizowana.

Tematyka wolności słowa została przeniesiona na stronę główną
Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, dostępną na: www.hfhr.pl

Wybrane problemy wynikające z projektu ustawy o „jawności” życia publicznego PDF Drukuj Email
Poniedziałek, 30 Październik 2017 13:39
  W ubiegłym tygodniu zaprezentowano rządowy projekt ustawy o jawności życia publicznego. Proponowane przepisy budzą wiele wątpliwości.  HFPC w ramach koalicji ponad dwudziestu organizacji społecznych przedstawiła najważniejsze problemy wynikające z projektu. Poniżej prezentujemy wybrane zastrzeżenia odnoszące się do dostępu do informacji publicznej i ochrony sygnalistów. Pozostałe aspekty projektu opisane są tutaj.
  1. Informacja publiczna: uporczywa niejawność

Projekt wprowadza kolejną możliwość ograniczania prawa do informacji: urząd może odmówić udzielenia informacji oceniając, że wniosek składany jest w sposób „uporczywy” oraz że jego realizacja „znacząco utrudniałaby działalność podmiotu zobowiązanego”.

W demokratycznym państwie prawa jest niedopuszczalne ograniczanie konstytucyjnego prawa do informacji ze względu na tak szerokie i w żaden sposób niezdefiniowane przesłanki. 16-letnie doświadczenie stosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej rodzi uzasadnione obawy, że to nowe ograniczenie będzie szeroko przez władze wykorzystywane. Zwłaszcza, że oceną, czy wniosek jest „uporczywy”, zajmie się ten, do którego ten wniosek wpłynie. Proponowana zmiana odwraca istotę prawa do informacji – teraz to nie urząd czy inna instytucja będzie się skupiał na udostępnianiu informacji, ale wnioskodawca będzie się zastanawiał nad tym, czy składany przez niego wniosek nie zostanie uznany za uporczywy.

  1. Informacja publiczna: zanim się dowiesz, zapłać

Projekt zakłada możliwość uzależnienia udostępnienia informacji publicznej od wniesienia opłaty za jej przygotowanie. Możliwość zażądania opłaty za udostępnienie informacji istnieje już dzisiaj, ale jej niewniesienie lub zakwestionowanie jej wysokości nie blokuje uzyskania informacji. Po zmianach żądanie opłaty będzie więc dodatkową metodą nieujawniania informacji przez władze.

Tymczasem uzależnienie udostępnienia informacji od wniesienia opłaty nie ma uzasadnienia, bo urzędy mają instrumenty skutecznego egzekwowania nałożonych opłat po przekazaniu informacji. Wprowadzenie zmian w ustawie dotyczących opłaty może skutecznie zniechęcać obywateli do korzystania z prawa do informacji.

3. Sygnaliści” – wypaczenie ważnej idei

Sygnalista to osoba, która działając w interesie publicznym ujawnia nieprawidłowości i zagrożenia w swoim miejscu pracy. Jeśli taka interwencja jest nieskuteczna, lub gdy nie ma możliwości jej bezpiecznego przeprowadzenia, informuje o nich media lub organy ścigania. Z tego tytułu powinna uzyskać stosowną ochronę prawną.

Tymczasem, projekt ustawy ogranicza status sygnalisty wyłącznie do osób, które zgłaszają do organów ścigania podejrzenie popełnienia przestępstwa korupcyjnego. O nadaniu i odebraniu status sygnalisty arbitralnie decyduje prokurator, a osoba taka pozostaje na jego łasce. Jeśli prokurator odmówi jej ochrony, nie będzie miała możliwości odwołania się od tej decyzji. Projekt nie zapewnia żadnej ochrony osobom informującym o innych zagrożeniach nie mających charakteru przestępstw, np. o ryzykach bezpieczeństwa pracy, o mobbingu czy molestowaniu. Nie motywuje też pracodawców ani związków zawodowych do wprowadzania procedur chroniących sygnalistów w miejscach pracy. Zamiast tego tworzy mechanizm godzący w zaufanie społeczne, który może zostać wykorzystany przez organy ścigania do inwigilowania pracodawców, w sposób naruszający zasady współżycia społecznego i swobody działalności gospodarczej.

  1. Forum Obywatelskiego Rozwoju
  2. Fundacja Autonomia
  3. Fundacja Centrum Cyfrowe
  4. Fundacja ClientEarth – Prawnicy dla Ziemi
  5. Fundacja e-Państwo
  6. Fundacja Frank Bold
  7. Fundacja im. Stefana Batorego
  8. Fundacja JAWNOŚĆ.PL
  9. Fundacja Panoptykon
  10. Fundacja Pole Dialogu
  11. Fundacja Przestrzeń dla Edukacji
  12. Fundacji Rodzić po Ludzku
  13. Fundacja Stańczyka
  14. Fundacja Wolności
  15. Helsińska Fundacja Praw Człowieka
  16. INPRIS – Instytut Prawa i Społeczeństwa
  17. Lambda
  18. Pracownia Badań i Innowacji Społecznych Stocznia
  19. Sieć Obywatelska Watchdog Polska
  20. Stowarzyszenie Amnesty International
  21. Stowarzyszenie Aktywności Obywatelskiej Bona Fides
  22. Stowarzyszenie im. prof. Zbigniewa Hołdy
  23. Stowarzyszenie Interwencji Prawnej
  24. WWF

Więcej opinii i stanowisk w sprawie projektu dostępnych jest tutaj

 
pomorskie zachodniopomorskie warmińsko-mazurskie podlaskie mazowieckie kujawsko-pomorskie lubuskie wielkopolskie łódzkie dolnośląskie opolskie śląskie świętokrzyskie małopolskie podkarpackie lubelskie