Strona główna O programie Aktualności programu Artykuł prawników HFPC o nowelizacji ustawy o IPN w DGP

Od 1 stycznia 2018 r. strona nie jest aktualizowana.

Tematyka wolności słowa została przeniesiona na stronę główną
Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, dostępną na: www.hfhr.pl

Artykuł prawników HFPC o nowelizacji ustawy o IPN w DGP PDF Drukuj Email
Piątek, 02 Marzec 2018 15:51

W "Dzienniku Gazeta Prawna" ukazał się artykuł prawników Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Doroty Głowackiej i Konrada Siemaszki, na temat nowelizacji ustawy o IPN. Publikacja stanowi polemikę z tekstem Bartosza Lewandowskiego z Instytutu na Rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris, w którym autor uznawał obawy związane z nowelizacją za nieporozumienie. Zdaniem prawników HFPC ryzyko dla wolności słowa jest realne.

Lewandowski zwraca uwagę, że penalizacji będzie podlegało jedynie przypisywanie odpowiedzialności lub współodpowiedzialności za zbrodnie państwu lub całemu narodowi polskiemu. "Język debaty publicznej nie zawsze jest jednak jednoznaczny. W praktyce terminy «odpowiedzialność » i «naród» mogą budzić wątpliwości interpretacyjne” – czytamy w artykule. Prawnicy HPFC zauważają za Karlem Jaspersem, że można mówić o różnych rodzajach win – np. o winie moralnej (za czyny jednostki, oceniane pod kątem norm etycznych) i winie metafizycznej (na mocy której każdy jest współodpowiedzialny za zło dotykające innych w jego obecności lub za jego wiedzą). Nie jest jasne do jakiego typu winy odnosi się ustawa. Siemaszko i Głowacka piszą, że podobne trudności w praktyce może sprawić rozstrzygnięcie, czy jakaś wypowiedź przypisuje coś całemu narodowi czy tylko poszczególnym członkom narodu. Tego rodzaju wątpliwości interpretacyjne są tym bardziej istotne w świetle tego, że nowelizacja przewiduje również odpowiedzialność karną za czyny popełnione nieumyślne, czyli gdy sprawca nie miał zamiaru przypisania odpowiedzialności wszystkim Polakom.

Prawnicy HPFC podkreślają również, że kontratypy wypowiedzi artystycznej i naukowej tylko w pewnym stopniu redukują ryzyko wywołania efektu mrożącego dla debaty historycznej, ponieważ pomijają one inne fora publicznych dyskusji, takie jak media czy internet. Zdaniem autorów nowa regulacja „w dłuższej perspektywie może spowodować zamknięcie debaty nad budzącymi kontrowersje zagadnieniami w dyskursie naukowym, podczas gdy dyskusja o ważkich kwestiach powinna toczyć się z udziałem całego społeczeństwa. Być może autorom ustawy chodziło o to, by niektóre tematy nie były przedmiotem szerokiej debaty publicznej".

Głowacka i Siemaszko polemizują też z tezą Lewandowskiego, zgodnie z którą ustawa odpowiada standardom międzynarodowym i konstytucyjnym. Przywołując wyrok ETPC Perinçek p. Szwajcarii, w którym Trybunał podsumował całe swoje orzecznictwo w zakresie zaprzeczania zbrodniom nazistowskim, autorzy przekonują, że wyroki skazujące zapadłe na gruncie nowelizacji mogą prawdopodobnie być uznawane za naruszenie wolności słowa – chyba, że wypowiedziom będącym przedmiotem postępowań towarzyszyłaby jednocześnie np. pochwała III Rzeszy. Prawnicy HFPC zwracają też uwagę, że w przytoczonym przez Lewandowskiego wyroku TK Trybunał uznał odpowiedzialność wykroczeniowa za demonstracyjne, publiczne okazywania lekceważenia narodowi polskiemu RP lub jej organom za zgodną z konstytucją, ponieważ badany przepis nie zabraniał wyrażania poglądów na temat narodu lub państwa, o ile nie są formułowane w obraźliwej formie. Tymczasem nowelizacja ustawy o IPN przewiduje kary za wypowiedzi w związku z ich treścią, niezależnie od tego, jaką formę przyjmują.

Prawnicy HFPC podkreślają także, że zagrożenia dla wolności słowa związane z nowelizacją nie ograniczają się do przepisów karnych. Ustawa wprowadza także cywilnoprawną „ochronę dobrego imienia RP lub Narodu Polskiego”, która wykracza poza kontekst debat nad historią. Zdaniem autorów, przepisy te "mogą być wykorzystywane do tłumienia wypowiedzi dotyczących nieprawidłowości w funkcjonowaniu państwa czy krytykujących sytuację polityczną jako rzekomo naruszających dobre imię RP” i tym samym uderzyć przede wszystkim w media i organizacje pozarządowe, dla których nagłaśnianie tych zagadnień jest częścią wykonywania misji.

Cały artykuł dostępny jest tutaj.

Z dłuższą opina HFPC na temat nowelizacji ustawy o IPN można zapoznać się tutaj.  

 

 

 
pomorskie zachodniopomorskie warmińsko-mazurskie podlaskie mazowieckie kujawsko-pomorskie lubuskie wielkopolskie łódzkie dolnośląskie opolskie śląskie świętokrzyskie małopolskie podkarpackie lubelskie