GazetaBytowska.pl - Leszek Szymczak uniewinniony

Sąd Okręgowy w Słupsku w wyroku z dnia 18 czerwca 2009 r. (sygn. akt VI Ka 202/09) utrzymał w mocy wyrok sądu I-instancji uniewinniający Leszka Szymczaka - administratora portalu Gazetabytowska.pl - od odpowiedzialności karnej za naruszenie przepisów prawa prasowego (art. 48a Prawa prasowego). Sąd Okręgowy uznał, że administrator portalu nie ponosi odpowiedzialności za treść umieszczonych na nim postów. Posty  nie są - w ocenie Sądu Okręgowego - materiałem prasowym w rozumieniu prawa prasowego.

Umożliwienie internautom komentowania artykułów na forum portalu stanowi świadczenie usług hostingu i podlega ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2002 r., Nr 144 poz. 1204 ze zm.). Ustawa ta wyłącza odpowiedzialność hostingodawcy za treści umieszczane na udostępnianej przez niego przestrzeni dyskowej.

Sprawa dotyczyła pięciu postów, jakie między 21 marca a 8 lipca 2005 roku widniały na forum portalu Gazety Bytowskiej pod tekstem opisującym pracę miejscowego komornika, który w czasie egzekucji poturbował 60-letnią kobietę. Najłagodniejszy z wpisów brzmiał: "Proponuję gościa zlinczować, skoro metody cywilnoprawne zawiodły, wygląda bowiem na to, że trzeba będzie bezczelność bezczelnością załatwić! Obywatele!!! To do was ta odezwa". W związku z tymi wpisami Prokuratura postawiła Leszkowi Szymczakowi zarzut nieumyślnego opublikowania materiałów prasowych, w których publicznie nawołuje się do popełnienia przestępstwa.

Sądu Rejonowego w Słupsku wyrokiem z dnia 16 grudnia 2008 r. (sygn. akt II K 367/08) uniewinnił w zakresie tego zarzutu Leszka Szymczaka uznając, że nie odpowiada on za treść internetowych komentarzy na forum. (O wyroku pisaliśmy wcześniej - zob. artykuł Jacka Kowalewskiego w Biuletynie Informacyjnym Programu Spraw Precedensowych, styczeń 2009).

Od wyroku apelację na niekorzyść Leszka Szymczaka złożył Prokurator.

Sąd Okręgowy w Słupsku po rozpoznaniu sprawy w dniu 18 czerwca 2009 r. wydał wyrok, w którym zgodził się w całości z wyrokiem Sądu Rejonowego w Słupsku z 16 grudnia 2008 r.

Sąd Okręgowy w Słupsku przytaczając ustnie główne motywy orzeczenia wskazał, że schemat rozumowania przyjęty przez sąd I-instancji jest prawidłowy. W ocenie Sądu Okręgowego portal prowadzony przez Leszka Szymczaka stanowił prasę w rozumieniu prawa prasowego, natomiast umieszczane na portalu posty (komentarze internautów) nie stanowiły materiału prasowego, za którego treść administrator portalu mógłby odpowiadać. Sąd Okręgowy uznał, że posty nie są listami do redakcji ani nie są - jak chciał Prokurator - quasi-listami do redakcji. Publikowanie postów na internetowym forum dokonuje się automatycznie, nie ma miejsca żadna uprzednia moderacja. O tym, że nie są to listy do redakcji świadczy także intencja publikujących je internautów. Umieszczając swoje komentarze chcą w ten sposób włączyć się do publicznej dyskusji dotyczącej wybranych zagadnień. Tej możliwości jaką daje internet nie można uważać "za coś złego" - wyjaśniał sąd. Postów nie można również zakwalifikować jako quasi-listów do redakcji, gdyż czyny podlegające odpowiedzialności karnej muszą być precyzyjnie określone w ustawie, a nadto w prawie karnym zakazane jest stosowanie jakiejkolwiek analogii na niekorzyść.

Sąd Okręgowy wskazał, że posty umieszczane przez internautów były graficznie i technicznie oddzielone od właściwych artykułów publikowanych na portalu - pod artykułami dostępny był link, który przenosił użytkowników do forum dyskusyjnego. W ocenie Sądu Okręgowego jest to w dzisiejszych czasach ogólnie akceptowany standard i przeciętny internauta rozróżnia te dwie sfery internetu tj. redagowaną przez zespół portalu i redagowaną przez jego czytelników.

Sąd Okręgowy zaznaczył, że odróżnienie tych dwóch sfer jest niezwykle istotne z punktu widzenia odpowiedzialności za treści. Artykuły publikowane na portalu są bowiem materiałem prasowym, za które administrator ponosi odpowiedzialność jako redaktor naczelny. Odmiennie natomiast w przypadku postów na forach internetowych. Za ich treść odpowiedzialność ponoszą ich poszczególni autorzy. Administrator portalu, który umożliwia zamieszczanie komentarzy, w tym wycinku swojej działalności, jest usługodawcą hostingu i podlega ustawie o świadczeniu usług drogą elektroniczną, która implementuje dyrektywę o handlu elektronicznym. Zgodnie z art. 14 tej ustawy, administrator witryny może potencjalnie odpowiadać karnie, o ile będąc zawiadomionym o bezprawnych treściach na udostępnionej przestrzeni dyskowej, niezwłocznie nie zablokuje do nich dostępu. Jak dodał Sąd Okręgowy, chociaż kwestia ta nie podlegała rozpoznaniu, Leszek Szymczak dopełnił obowiązku nałożonego przez ustawę i będąc zawiadomionym przez Prokuraturę o treściach nawołujących do popełnienia przestępstwa, niezwłocznie je usunął.

W podsumowaniu Sąd Okręgowy wyraził nadzieję, że wyrok ten w pełni odpowiada nowoczesnemu podejściu do wykorzystywania nowych technologii w dziennikarstwie. W dobie hybrydyzacji środków przekazu i ich nieustannego rozwoju należy rozróżniać sferę prasową i sferę działalności usługowej (hostingowej). Rozróżnienie to nie jest wymysłem sądu, lecz wynika z obowiązujących przepisów, a w szczególności przepisów prawa wspólnotowego.

Usługodawca nie może ponosić odpowiedzialności za materiały publikowane przez internautów. Sąd zaznaczył, iż wyrok nie oznacza, że za posty wypełniające znamiona przestępstwa nikt nie ponosi odpowiedzialności. Odpowiedzialność w tym zakresie ponoszą bowiem bezpośredni sprawcy, których organy ściganie powinny wykryć wykorzystując dostępne środki technicznie (adresy IP). Prokuratura nie może iśc po najmniejszej linii oporu i ścigać administratorów, zamiast faktycznych sprawców.

Na koniec sędzia sprawozdawca trafnie skonstatował, że co prawda mamy doczynienia z nowymi technologiami, ale problem nie jest nowy. Tak samo jak właściciel płotu nie ponosi odpowiedzialnoś za to co zostało na nim namalowane, tak samo nie ponosi odpowiedzialności administrator forum, który udostępnia internautom jedynie przestrzeń dyskową.

W ocenie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka jest to bardzo ważny wyrok dla wszystkich administratorów portali, w szczególności funkcjonujących w małych miejscowościach. Dzięki niskim kosztom funkcjonowania są w stanie prowadzić działalność dziennikarską i sprawować funkcję kontrolą (watchdoga) nad lokalnymi władzami. Możliwość komentowania artykułów pozwala weryfikować publikowane informacje, a także daje możliwość do repliki. Osoby pokrzywdzone w dalszym ciągu korzystają z ochrony prawnej, gdyż za wypełniające znamiona przestępstwa posty, odpowiedzialność ponoszą ich autorzy. Nie ulega wątpliwości, że organy ścigania dysponują odpowiednimi możliwościami technicznymi, aby autorów takich identyfikować i ścigać.

Konieczność funkcjonowania takich portali jak gazetabytowska.pl nie ulega wątpliwości. Z kolei utrzymywanie odpowiedzialności karnej za słowo, jak pokazuje niniejsza sprawa, jest bardzo niebezpieczne dla wolności prasy. Karnoprawne instrumenty represji są bardzo często stosowane wybiórczo, nierzadko wobec nieprzychylnych władzom dziennikarzy. Rola oskarżonego w procesie nie jest dla nikogo przyjemna, nawet jeżeli postępowania miałoby się ostatecznie zakończyć uniewinnieniem. Radość Leszka Szymczaka po ogłoszeniu wyroku pokazuje, że bardzo mocno przeżył ten proces. Dzisiaj nie prowadzi już działalności dziennikarskiej. Portal został sprzedany, a jak sam przyznaje, od momementu kiedy zasiadł na ławie oskarżonych "stępiło mu się pióro". Fundacja od dawna apeluje o usunięcie przepisów karnych za słowo jako nieproporcjonalnych i wywołujących na dziennikarzy skutek mrożący (chilling effect).

Wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku, a wcześniej wyrok Sądu Rejonowego w Słupsku, w sposób prawidłowy i słuszny zastosowały obowiązujące przepisy. Niniejsza sprawa objęta była Programem Spraw Precedensowych. Obrońcą Leszka Szymczaka na zasadach pro publico bono był mec. Piotr Fedusio.

Łukasz Lasek

Tezy orzeczenia:

(1) Komentarze internautów (posty) pod artykułami opublikowanymi na portalach internetowych nie są materiałem prasowym w rozumieniu prawa prasowego.

(2) Administrator portalu nie ponosi odpowiedzialność za treść komentarzy umieszczonych na portalu.

(3) Odpowiedzialność za treść umieszczonych postów ponosi ich autor. W przypadku gdy posty wyczerpują znamiona przestępstwa prokuratura winna ustalić sprawcę czynu (autora postu).