Helsińska Fundacja Praw Człowieka ponownie wystąpiła do Prezesa TS UE w sprawie zwiększenia liczby rzeczników generalnych

Helsińska Fundacja Praw Człowieka ponownie wystąpiła do Prezesa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i wyraziła swoje zaniepokojenie z powodu braku zwiększenia liczby Rzeczników Generalnych w Trybunale Sprawiedliwości UE. W tej sprawie Fundacja wystąpiła wcześniej do Prezesa TSUE pismem z dnia 10 marca 2011 r., jednak do dnia dzisiejszego nie uzyskaliśmy na nie odpowiedzi.

Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TF UE) stanowi, że TS UE jest wspomagany przez ośmiu rzeczników generalnych. Liczba ta może ulec zmianie, wyłącznie wtedy, gdy zwiększenia grona rzeczników generalnych zażąda TS UE. W tym celu Trybunał musi wystąpić z wnioskiem do Rady UE, gdzie decyzja podejmowana jest w sposób jednomyślny (art. 252 akapit pierwszy, dawny art. 222, TF UE).

Reforma UE wprowadzona Traktatem z Lizbony przyniosła istotną zmianę w sposobie uregulowania instytucji rzeczników generalnych. Została ona przewidziana w Deklaracji nr 38 odnoszącej się do artykułu 222 TF UE w sprawie liczby rzeczników generalnych w Trybunale Sprawiedliwości UE dołączonej do Traktatu z Lizbony (dalej: „Deklaracja”).

Deklaracja zawiera postanowienie, że jeżeli TS UE wystąpi, zgodnie z artykułem 252 akapit pierwszy (dawny art. 222) TF UE o zwiększenie liczby rzeczników generalnych o trzy osoby (do jedenastu zamiast ośmiu), przedstawiciele państw członkowskich, stanowiąc jednomyślnie, wyrażą na to zgodę. W takiej sytuacji przewidziano, że Polska, podobnie jak miało to miejsce przed wejściem w życie Traktatu z Lizbony w przypadku Niemiec, Francji, Włoch, Hiszpanii i Zjednoczonego Królestwa, będzie posiadała swojego stałego rzecznika generalnego i nie będzie już uczestniczyć w systemie rotacji. System rotacji będzie nadal obowiązywał, lecz dotyczyć będzie pięciu rzeczników generalnych zamiast, tak jak uprzednio, trzech.

Jak dotąd powiększenie Unii Europejskiej o dwanaście nowych państw członkowskich pociągnęło za sobą zwiększenie liczby sędziów w TS UE. Zmiana ta nie wpłynęła jednak na liczbę rzeczników generalnych.

Rola rzecznika generalnego w funkcjonowaniu TS UE jest bardzo istotna. Jego zadaniem jest wydawanie opinii w sprawach rozpatrywanych przez Trybunał, w których występuje nowe, istotne zagadnienie prawne. Przestawia szczegółową analizę sprawy i w sposób niezależny proponuje Trybunałowi rozwiązanie danego zagadnienia prawnego. Tym samym przyczynia się do kompletnego i rzetelnego rozstrzygnięcia sprawy.

Stanowisko rzecznika generalnego obsadzane jest spośród osób o niekwestionowanej niezależności i bezstronności. Są to osoby mające kwalifikacje wymagane w ich państwach do zajmowania najwyższych stanowisk sądowych lub prawnicy o uznanej kompetencji.

Obecna liczba rzeczników generalnych nie pozwala jednak na ich uczestnictwo w wielu ważnych, kluczowych dla UE sprawach. Dodatkowo, konieczność zmiany liczby rzeczników generalnych nabiera istotnego znaczenia z powodu zwiększającej się roli TS UE w zakresie ochrony praw podstawowych. Jest to wynikiem, między innymi, wejścia w życie Karty Praw Podstawowych, wzmocnienia praw wynikających z obywatelstwa unijnego, czy rosnącej w Trybunale liczby spraw dotyczących przeciwdziałania dyskryminacji.

W związku z pierwszym wystąpieniem Fundacji z dnia 10 marca 2011 r ., postulat zwiększenia liczby rzeczników generalnych poparł Jerzy Buzek przewodniczący Parlamentu Europejskiego, Viviene Reding Wice-przewodnicząca Komisji Europejskiej,  Rzecznik Praw Obywatelskich, oraz Minister Spraw Zagranicznych RP.

Wobec braku odpowiedzi Prezesa TS UE na powyższe wystąpienie, Fundacja ponownie zwróciła się o rozważenie zainicjowania niezbędnych działań zmierzających do zwiększenia liczby rzeczników generalnych w TS UE.