Helsińska Fundacja Praw Człowieka wystąpiła do Prezesa Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie zwiększenia liczby Rzeczników Generalnych

Helsińska Fundacja Praw Człowieka wystąpiła do Prezesa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i wyraziła swoje zaniepokojenie z powodu braku zwiększenia liczby Rzeczników Generalnych w Trybunale Sprawiedliwości UE. Sytuacja ta ma miejsce pomimo wprowadzenia w Traktacie z Lizbony stosowanych zmian i ułatwień tym zakresie.

Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) stanowi, że TS UE jest wspomagany przez ośmiu rzeczników generalnych. Liczba ta może ulec zmianie, wyłącznie wtedy, gdy zwiększenia grona rzeczników generalnych zażąda TS UE. W tym celu Trybunał musi wystąpić z wnioskiem do Rady UE, gdzie decyzja podejmowana jest w sposób jednomyślny (art. 252 akapit pierwszy, dawny art. 222, TFUE).

Reforma UE wprowadzona Traktatem z Lizbony przyniosła istotną zmianę w sposobie uregulowania instytucji rzeczników generalnych. Została ona przewidziana w Deklaracji nr 38 odnoszącej się do artykułu 222 TFUE w sprawie liczby rzeczników generalnych w Trybunale Sprawiedliwości UE dołączonej do Traktatu z Lizbony (dalej: „Deklaracja”).

Deklaracja zawiera postanowienie, że jeżeli TS UE wystąpi, zgodnie z artykułem 252 akapit pierwszy (dawny art. 222) TFUE o zwiększenie liczby rzeczników generalnych o trzy osoby (do jedenastu zamiast ośmiu), przedstawiciele państw członkowskich, stanowiąc jednomyślnie, wyrażą na to zgodę. W takiej sytuacji przewidziano, że Polska, podobnie jak miało to miejsce przed wejściem w życie Traktatu z Lizbony w przypadku Niemiec, Francji, Włoch, Hiszpanii i Zjednoczonego Królestwa, będzie posiadała swojego stałego rzecznika generalnego i nie będzie już uczestniczyć w systemie rotacji. System rotacji będzie nadal obowiązywał, lecz dotyczyć będzie pięciu rzeczników generalnych zamiast, tak jak uprzednio, trzech.

Jak dotąd powiększenie Unii Europejskiej o dwanaście nowych państw członkowskich pociągnęło za sobą zwiększenie liczby sędziów w TS UE. Zmiana ta nie wpłynęła jednak na liczbę rzeczników generalnych.

Rola rzecznika generalnego w funkcjonowaniu TS UE jest nie do przecenienia. Jego zadaniem jest wydawanie opinii w sprawach rozpatrywanych przez Trybunał, w których występuje nowe, istotne zagadnienie prawne. Przestawia szczegółową analizę sprawy i w sposób niezależny proponuje Trybunałowi rozwiązanie danego zagadnienia prawnego. Tym samym przyczynia się do kompletnego i rzetelnego rozstrzygnięcia sprawy.

Stanowisko rzecznika generalnego obsadzane jest spośród osób o niekwestionowanej niezależności i bezstronności. Są to osoby mające kwalifikacje wymagane w ich państwach do zajmowania najwyższych stanowisk sądowych lub prawnicy o uznanej kompetencji.

Obecna liczba rzeczników generalnych nie pozwala jednak na ich uczestnictwo w wielu ważnych, kluczowych dla UE sprawach. Dodatkowo, konieczność zmiany liczby rzeczników generalnych nabiera istotnego znaczenia z powodu zwiększającej się roli TS UE w zakresie ochrony praw podstawowych. Jest to wynikiem, między innymi, wejścia w życie Karty Praw Podstawowych, wzmocnienia praw wynikających z obywatelstwa unijnego, czy rosnącej w Trybunale liczby spraw dotyczących przeciwdziałania dyskryminacji.

W związku z tym Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła się do Prezesa Trybunału Sprawiedliwości UE wskazując, że zwiększenie liczby rzeczników generalnych jest istotne dla funkcjonowania TS UE. Fundacja podkreśliła również, że będzie to wyrazem wykonania obowiązującego prawa, które jest wynikiem konsensusu wypracowanego przez państwa członkowskie w trakcie negocjacji nad ostateczną wersją treści traktatu reformującego UE.