Konferencja prasowa Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz Kancelarii Prawnej Chajec Don-Siemion

13 maja 2010 roku w siedzibie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (sala konferencyjna, VI piętro) odbędzie się spotkanie prasowe poświęcone zagadnieniu stworzenia profesjonalnego systemu pomocy prawnej dla polskich żołnierzy uczestniczących w misjach zagranicznych.

Pomysł spotkania powstał ze względu na sytuację, jaka zaistniała w związku z misją polskich wojsk w Iraku. W wyniku postrzelenia przez żołnierza amerykańskiego zostali poszkodowani dwaj polscy żołnierze. Pomimo niewątpliwej szkody spowodowanej przez stronę amerykańską – zostali oni pozostawieni praktycznie całkowicie bez pomocy prawnej ze strony Wojska Polskiego. To w dużej mierze utrudniło im skuteczne dochodzenie odszkodowania za doznany uszczerbek na zdrowiu. Po tym jak żołnierze zwrócili się do HFPCZ z prośbą o pomoc prawną, ich pełnomocnikiem pro bono została mec. Ewa Don-Siemion. Dzięki jej pomocy przedstawiona została kompleksowa dokumentacja odszkodowawcza stronie amerykańskiej, a Polacy uzyskali rekompensatę.

Warto zauważyć, że problem braku gwarantowanej pomocy prawnej wystąpił także w związku z zatrzymaniem, tymczasowym aresztowaniem oraz postawieniem zarzutów żołnierzom w tzw. sprawie Nangar Khel. Dopiero po ujawnieniu tego problemu Ministerstwo Obrony Narodowej postanowiło przeznaczyć określone środki na zapewnienie pomocy prawnej. Zgodnie z komunikatem zamieszczonym na stronie internetowej MON ministerstwo postanowiło zapewnić żołnierzom podejrzanym o popełnienie przestępstwa w dniu 16 sierpnia 2007 r. w miejscowości Nangar Khel w Afganistanie profesjonalną pomoc prawną udzieloną przez adwokatów, w związku z postępowaniem karnym prowadzonym przeciwko tym żołnierzom. W jednym z wywiadów Pan Minister przyznał, że koszty reprezentacji prawnej wyniosły wówczas 148 tys. zł.

Polska wysyła co roku wielotysięczne oddziały żołnierzy na różnego rodzaju misje wojskowe. W związku z tym sytuacje wymagające zaangażowania prawników i udzielenia profesjonalnej pomocy prawnej są nieuniknione i będą w dalszym ciągu się powtarzać. Problem nie dotyczy wyłącznie zapewnienie obrony w sprawach karnych związanych z wykonywaniem służby na misji wojskowej, ale także o różnego rodzaju sprawy cywilne, zwłaszcza odszkodowawcze, w tym również dotyczące rodzin żołnierzy. Zachodzi niebezpieczeństwo, że pomoc prawna w sprawach karnych będzie przyznawana tylko i wyłącznie incydentalnie, podczas gdy w innych przypadkach żołnierze mogą nie posiadać możliwości uzyskania porady prawnej. Uniknięcie takich sytuacji jest możliwe poprzez uregulowanie kwestii pomocy prawnej za pomocą dokładnych procedur.

W wojskach innych państw, takich jak armia Stanów Zjednoczonych, Kanady czy Hiszpanii funkcjonują wyspecjalizowane korpusy prawne zajmujące się zarówno doradztwem prawnym na rzecz poszczególnych jednostek wojskowych, oskarżaniem w procesach wojskowych, jak również obroną oskarżonych. Doskonałym przykładem może być tutaj amerykańskie Judge Advocate General's Corps  (JAG, JAG Corps). JAG to specjalny korpus Sił Zbrojnych Armii Stanów Zjednoczonych działający w ramach wszystkich sił zbrojnych. Oficerowie służący w korpusie znajdują się tylko na prawniczych stanowiskach. Zakres usług prawnych jakie pokrywa JAG jest bardzo szeroki. Dotyczy prawa wojskowego, wojennego, cywilnego, administracyjnego, podatkowego. Członkowie JAG występują również jako prokuratorzy w wojskowych procesach karnych, a także biorą udział w procesie oskarżania w międzynarodowych sprawach karnych. Swoją pomoc prawną członkowie JAG świadczą zarówno na terenie Stanów Zjednoczonych jak i poza nimi – podczas różnego rodzaju operacji przeprowadzanych przez Armię Stanów Zjednoczonych. 

W Polsce natomiast mamy do czynienia z wyspecjalizowanym sądownictwem wojskowym, prokuraturą wojskową, natomiast w zakresie reprezentacji prawnej nie istnieje ani wyspecjalizowana służba obrony prawnej, ani nie ma nawet gwarantowanego nieodpłatnego prawa do pomocy prawnej ze strony adwokatów czy radców prawnych. Adwokaci oraz radcowie prawni zajmujący się tego typu sprawami nie mają także możliwości kształcenia się w zakresie reprezentowania żołnierzy, gdyż nie istnieją specjalne kursy czy szkolenia o takiej tematyce (porównywalne np. ze szkoleniem dostępnym dla adwokatów w Stanach Zjednoczonych w Naval Justice School w Newport).

W związku z powyższym Helsińska Fundacja Praw Człowieka wraz Kancelarią Prawną Chajec, Don-Siemion & Żyto postanowiła przybliżyć problematykę pomocy prawnej dla polskich żołnierzy. Istotnym w tym wypadku jest stworzenie kompleksowych rozwiązań prawnych, które umożliwią stworzenie odpowiednich jednostek doradztwa i pomocy prawnej działających wewnątrz struktur Wojska Polskiego, tak aby polscy żołnierze i ich rodziny mogły uzyskać odpowiednie porady w ramach pełnienia swoje służby.