Listy Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w sprawie misji publicznej Telewizji Polskiej i Polskiego Radia

Helsińska Fundacja Praw Człowieka w dniu 21 stycznia 2010 r. wystosowała do Telewizji Polskiej oraz do Polskiego Radia pisma, w których wskazała na konieczność zagwarantowania prawidłowych warunków dla debaty na temat sposobów realizowania misji publicznej przez media publiczne w Polsce.

Impulsem do skierowania tych pism był wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16 lipca 2009 r.  w sprawie Wojtas-Kaleta przeciwko Polsce (skarga nr 20436/02). W sprawie Helsińska Fundacja Praw Człowieka złożyła opinię przyjaciela sądu amicus curiae. Trybunał uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, tj. wolności słowa w odniesieniu do Heleny Wojtas-Kalety – dziennikarki oddziału wrocławskiego TVP S.A.

W związku z orzeczeniem Trybunału w Strasburgu, Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła się do Telewizji Polskiej oraz Polskiego Radia z prośbą o przeanalizowanie istniejących uregulowań wewnętrznych i wyeliminowanie tych, które mogą stanowić źródło podobnych naruszeń w przyszłości.

W pismach wskazaliśmy na ustalenia, które poczynił Trybunał w Strasburgu.  W ocenie Trybunału, obowiązek lojalności pracowników wobec pracodawcy nie może mieć jednakowej mocy wiążącej w odniesieniu do dziennikarzy, ponieważ istotą tego  zawodu jest przekazywanie informacji i opinii. Trybunał podkreślił, że dziennikarz ma prawo, ale także i obowiązek komentowania spraw o znaczeniu publicznym, a funkcjonowanie mediów realizujących misję publiczną do takich spraw zdecydowanie należy. Jest to tym bardziej wyraźne z uwagi na fakt, że wypowiedzi skarżącej nie były skierowane przeciwko konkretnie oznaczonej osobie, nie miały charakteru znieważającego, a dobra wiara działań skarżącej nigdy nie była kwestionowana przez pracodawcę.

W uzasadnieniu wyroku Wojtas-Kaleta przeciwko Polsce Trybunał dokonał analizy sytuacji mediów publicznych w Polsce i kierunku ich rozwoju po 1989 r. Stwierdził, że w przypadku kiedy państwo decyduje się na stworzenie systemu mediów publicznych, zarówno prawo krajowe jak i praktyka musi gwarantować, że system ten będzie zapewniał pluralizm poglądów. Trybunał podkreślił, że media publiczne zobowiązane zostały przez prawodawcę krajowego do wypełniania misji publicznej. Jest ona realizowana przy pomocy środków publicznych, przez co stanowi  oczywisty przedmiot debaty publicznej. Ta, z  kolei jest jednym ze środków kontroli publicznej nad sposobem wykonywania misji publicznej. Dlatego też tak istotne jest, żeby prawidłowy rozwój i przebieg debaty publicznej był odpowiednio zabezpieczony. W przeciwnym wypadku organy Państwa narażają się na zarzut naruszenia m.in. art 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Dlatego też w ocenie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, wyrok w sprawie Wojtas-Kaleta przeciwko Polsce wymaga podjęcia przez władze Telewizji Polskiej odpowiednich działań zmierzających do zapobiegnięcia podobnych naruszeń w przyszłości. Ma to tym większe znaczenie, że nieskrępowana debata publiczna na temat sposobu realizacji misji publicznej, z pewnością podniesie jej jakość. Z kolei, uwagi zawarte w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16 lipca 2009 r. stanowią przydatne wskazówki dla dokonania pełnej analizy uregulowań wewnętrznych obowiązujących w TVP S.A oraz PR S.A.