Mental Disability Advocacy Center (MDAC) złożyło opinię przyjaciela sądu w sprawie Kędzior przeciwko Polsce

W dniu 22 października 2009 r. Mental Disability Advocacy Center złożyła opinię przyjaciela sądu amicus curiae w sprawie Kędzior przeciwko Polsce (45026/07) rozpoznawanej przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. Sprawa została objęta Programem Spraw Precedensowych.

Sprawa dotyczy skargi S. Kędziora złożonej 4 października 2007 r. do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Została zakomunikowana Rządowi RP 14 maja 2009 r.

Dnia 22 grudnia 2000 r. sąd wydał decyzję o ubezwłasnowolnieniu S. Kędziora z powodu przewlekłej choroby – schizofrenii. Podstawą tej decyzji była opinia lekarza psychiatry. Sąd Okręgowy w K. 27 grudnia 2001 r. wydał decyzję o zmianie częściowego ubezwłasnowolnienia S. Kędziora na ubezwłasnowolnienie całkowite z powodu pogorszenia stanu zdrowia. Opiekun prawny wystąpił z prośbą o umieszczenie S. Kędziora w Domu Pomocy Społecznej w R. R.

Dnia 8 lutego 2002 r. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie zadecydowało o umieszczeniu skarżącego w w/w placówce, powołując się  na prośbę opiekuna prawnego. Według prawa polskiego, w takim przypadku nie jest wymagana zgoda sądu na umieszczeniu chorego w takiej placówce.
W lutym 2002 r. skarżący został umieszczony w placówce pomocy społecznej w R. R., gdzie przebywa do dnia dzisiejszego. Skarżący uważa, że został umieszczony w Domie Opieki Społecznej wbrew jego woli bez żadnej medycznej potrzeby. W związku z tym, 12 kwietnia 2002 r. S. Kędzior wystąpił do Sądu Rejonowego w L. Prezes Sądu Rejonowego w L. poinformował skarżącego, iż umieszczenie go w placówce było zgodne z prawem. 27 grudnia 2004 Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w L. poinformowało skarżącego, iż jego opiekun prawny miał prawo do umieszczenie osoby, nad którą sprawuje pieczę.

23 lutego 2003 prezes Sądu Rejonowego w L. ponownie poinformował skarżącego, że jego zarzuty dotyczące umieszczenia go w Domu Opieki Społecznej są całkowicie niezasadne. 5 czerwca 2006 oraz 15 lutego 2007 Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w odpowiedzi na pismo skarżącego, poinformowało go, że tylko opiekun prawny może zdecydować o rezygnacji z jego pobytu w Domu Pomocy Społecznej.

Prezes Sądu Okręgowego w P. poinformował S. Kędziora, że osoba ubezwłasnowolniona nie może złożyć samodzielnie wniosku o zniesienie ubezwłasnowolnienia. Dodał, że osoba ubezwłasnowolniona może wnosić o wszczęcie przez sąd z urzędu postępowania, ale aby sąd w takim trybie podjął postępowanie musi uprzednio dysponować zaświadczeniem lekarza psychiatry, z którego będzie wynikało, że aktualny stan zdrowia psychicznego osoby ubezwłasnowolnionej uległ poprawie, która uzasadnia uchylenie ubezwłasnowolnienia.

S. Kędzior wystąpił do Sądu Rejonowego w P. o uchylenie ubezwłasnowolnienia. Dnia 7 sierpnia 2007 sąd odrzucił jego wniosek, uznając, że nie ma podstawy prawnej do wszczęcia takiego postępowania. Dnia 17 września 2007 ten sam sąd odrzucił zażalenie skarżącego (z uwagi na jego niedopuszczalność). Sąd zwrócił uwagę, że na skutek wyroku TK z 7 marca 2007 doszło do zmiany k.p.c. Jednakże podkreślił, że zmiany te wejdą w życie dopiero 7 października, a zatem nie mają one zastosowania w jego sprawie.

W skardze do ETPCz S. Kędzior podnosi (nie wskazując konkretnych przepisów Konwencji), że został umieszczony w Domu Opieki Społecznej wbrew swojej woli i nie ma możliwości zmiany tej decyzji od 2002 roku. Ponadto skarży się na decyzje sądów, które jego zdaniem ignorują jego argumentację dotyczącą badań psychiatrycznych, uniemożliwiając tym samym możliwość mieszkania ze swoją matką.
Już po złożeniu skargi do ETPCz oraz po wejściu w życie znowelizowanych przepisów, S. Kędzior złożył wniosek o uchylenie ubezwłasnowolnienia. Sąd Okręgowy w P. zarządzeniem z 30 czerwca 2008 r. zarządził zwrot wniosku z powodu jego nieopłacenia (40 zł). Wniesione zażalenie zostało odrzucone (także nie zostało opłacone – 30 zł).

9 marca 2009 r. Sąd Okręgowy w P. wydał postanowienie (w sprawie o uchylenie ubezwłasnowolnienia z wniosku S. Kędziora) o dopuszczeniu dowodu z wysłuchania wnioskodawcy oraz opinii biegłego psychiatry.  Sąd Okręgowy w P. w dniu 9 czerwca 2009 r. oddalił wniosek S. Kędziora o uchylenie ubezwłasnowolnienia.

Trybunał Konstytucyjny w dniu 7 marca 2007 r. wydał wyrok w sprawie K 28/05 dotyczącym zgodności z Konstytucją art. 559 kodeksu postępowania cywilnego. Trybunał uznał, że art. 545 § 1 i 2 w zakresie, w jakim nie przyznaje osobie ubezwłasnowolnionej uprawnienia do zgłoszenia wniosku o wszczęcie postępowania o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia, jest niezgodny z art. 30 i art. 31 Konstytucji RP.

Ustawą z dnia 9 maja 2007 r. dodano art. 559 § 3 kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 6 ustawy w sprawach o ubezwłasnowolnienie wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, do czasu zakończenia postępowania w drugiej instancji, stosuje się przepisy dotychczasowe. Jednakże TK w uzasadnieniu wyroku z 7 marca 2007 r. stwierdził, że „orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności ograniczenia praw procesowych osób ubezwłasnowolnionych umożliwia sądom zastosowanie wykładni kodeksu postępowania cywilnego w sposób zgodny z Konstytucją”.

Europejski Trybunał Praw Człowieka skierował do Rządu RP pytania:

1.Czy skarżący miał możliwość skorzystania ze skutecznej procedury, w której można by było zakwestionować legalność umieszczenia go w domie opieki społecznej oraz potrzebę kontynuowania pobytu, tak jak wymaga tego art. 5 ust. 4 Konwencji? W szczególności, czy było możliwym dla skarżącego wnioskowanie do sądu o jego zwolnienie z domu opieki społecznej? Czy po stronie sądu istniał obowiązek prowadzenia okresowych kontroli dotyczących potrzeby kontynuowania pobytu skarżącego w domu opieki, w szczególności poddawania go badaniom psychiatrycznym?

2.Mając na uwadze fakt, że wniosek skarżącego w sprawie zniesienia jego ubezwłasnowolnienia został przez sąd oddalony (7 sierpnia i 17 września 2007 r.), czy prawo skarżącego „dostępu do sądu” (art. 6 Konwencji) było respektowane?

3.Czy okoliczności sprawy świadczą o problemie mającym wpływ na prawo skarżącego do ochrony życia prywatnego i rodzinnego w rozumieniu art. 8 Konwencji? (Uwaga ta wynika z faktu, że skarżący przebywał w domu opieki społecznej od 2002 r.  a jego kroki mające na celu zmianę tej sytuacji i uchylenia jego ubezwłasnowolnienia nie były badane przez organy władzy).

4.Czy skarżący był poddawany badaniom psychiatrycznym w związku z jego umieszczeniem w domu opieki społecznej?

Opinia Mental Disability Advocacy Center dostępna jest także w języku polskim.