HFPC przedstawia „opinię przyjaciela sądu" (amicus curiae brief) w sprawie Laskowska przeciwko Polsce Europejskiemu Trybunałowi Praw Człowieka

Zob.: amicus_curiae_Laskowska_28_12_2005, Laskowska_amicus_curiae_POL

Dnia 28 grudnia 2005 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka („HFPCz") złożyła w Europejskim Trybunale Praw Człowieka "opinię przyjaciela sądu" (amicus curiae brief) w sprawie Laskowska przeciwko Polsce (skarga nr 77765/01). Opinia została złożona na podstawie zgody Trybunału udzielonej na podstawie Reguły nr 44 § 2 Regulaminu Trybunału. Opinia HFPCz jest kolejną opinią złożoną w Trybunale przez polską organizację pozarządową. Składanie opinii przyjaciela sądu w postępowaniu przed międzynarodowymi sądami praw człowieka jest praktyką często wykorzystywaną w działaniach na rzecz ochrony praw człowieka przez uznane organizacje pozarządowe takie jak Interights, Justice Initiative czy European Roma Rights Center.

W przedmiotowej sprawie Trybunał rozważy czy w świetle art. 6 § 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka odmowa przyznania adwokata lub radcy prawnego z urzędu celem sporządzenia kasacji w postępowaniu cywilnym zamknęła skarżącej dostęp do sądu. W Polsce w postępowaniu przed Sądem Najwyższym istnieje tzw. przymus adwokacki, a więc obowiązek korzystania z pomocy pełnomocnika będącego adwokatem bądź radcą prawnym. Osoby będące w trudnej sytuacji finansowej mogą zwrócić się do sądu o zapewnienie im pomocy prawnej z urzędu. Ostateczną decyzję w tym względzie podejmuje jednak sąd według własnego uznania. Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Laskowska przeciwko Polsce zajmie się oceną czy decyzja podjęta przez sądy krajowe była słuszna i czy przy odmowie pomocy prawnej prawidłowo oceniono sytuację osobistą skarżącej.

HFPCz od kilku lat aktywnie działa na rzecz poprawy dostępu do sądu osób ubogich, a w szczególności na rzecz umożliwienia im korzystania z bezpłatnej pomocy prawnej. W tym celu przeprowadzonych zostało szereg badań, ankiet i analiz praktyki sądów oraz innych instytucji bezpośrednio zaangażowanych w udzielanie pomocy prawnej. Badania te wykazały, iż nie zbiera się ani nie analizuje w wystarczającym stopniu danych dotyczących pomocy prawnej. Uniemożliwia to często skuteczną ocenę jej działania w praktyce. HFPCz twierdzi, iż w Polsce przepisy dotyczące przyznawania pomocy prawnej z urzędu, w szczególności w postępowaniu cywilnym, nie zapewniają osobom ubogim skutecznej ochrony ich interesów prawnych i mogą skutkować zamknięciem im dostępu do sądu. Ponadto, przewidziane w polskim prawie uzależnienie przyznania pomocy prawnej od zwolnienia uczestników postępowania od kosztów sądowych dodatkowo ogranicza wyznaczanie pełnomocników z urzędu. Procedura odwołań w sprawach o przyznanie pomocy prawnej również nie zapewnia wystarczającej kontroli nad decyzjami sądów. Warto także zauważyć, iż jakość pomocy prawnej z urzędu pozostawia wiele do życzenia. Spowodowane jest to m.in. długoletnim ograniczeniem dostępu do zawodów prawniczych, a tym samym zbyt małą ilością prawników na rynku. Przyczyniło się to w znacznym stopniu do obniżenia konkurencyjności i jakości usług prawniczych, co szczególnie niekorzystnie odbiło się na usługach świadczonych w ramach pomocy prawnej z urzędu.

Ustanowienie jasnego standardu przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w zakresie pomocy prawnej w Polsce mogłoby sprowokować kolejną publiczną debatę w tym względzie, a w szczególności przyspieszyć prace nad nową ustawą o pomocy prawnej. Wytknięcie przez Trybunał Praw Człowieka niedociągnięć proceduralnych w obecnym systemie prawnym, a także wskazanie w nim pewnych newralgicznych punktów mogłoby, zdaniem HFPCz, skierować prace nad ustawą o pomocy prawnej na właściwy tor i wyznaczyć ewentualne kierunki zmian.

"Opinia przyjaciela sądu" w sprawie Laskowska przeciwko Polsce została przygotowana w ramach grantu z Programu "Obywatel i Prawo" prowadzonego przez Polsko-Amerykańską Fundację Wolności i Fundację Batorego. Po jej złożeniu HFPCz oczekuje na wyrok Trybunału w przedmiotowej sprawie.

---------------------------
amicus_curiae_Laskowska_28_12_2005