Płaza przeciwko Polsce – wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka

25 stycznia 2011 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (ETPC) ogłosi wyrok w sprawie Płaza przeciwko Polsce (skarga nr  34694/06). Sprawa Kazimierza Płazy dotyczy nieegzekwowania postanowienia sądu regulującego jego kontakty z córką ustanowione ugodą sądową z 1997 r. Jest to kolejna ze spraw zawisłych przed ETPC, w której zarzuca się naruszenie przez Polskę prawa do kontaktu z dzieckiem na podstawie prawomocnego postanowienia sądu (por. wyrok z 20 kwietnia 2010 r. Z. przeciwko Polsce, skarga nr 34694/06).

Sprawa została objęta Programem Spraw Precedensowych. Pełnomocnikiem skarżącego przed ETPC jest dr Adam Bodnar.

Stan faktyczny (opracowany na podstawie komunikatu ETPC)

Kazimierz Płaza (ur. 1951 r.) w 1992 r. rozwiódł się. Sąd przyznał władzę rodzicielską nad jego małoletnią córką wspólnie obojgu rodzicom i ustalił, że dziecko na stałe przebywać będzie z matką. W lipcu 1997 r. zawarta została ugoda sądowa pomiędzy skarżącym a matką dziecka w sprawie sprawowania opieki nad córką. K. Płazie przyznano prawo do widywania córki raz w miesiącu w niedzielę.

W październiku 1997 r. skarżący złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Warszawie o nałożenie grzywny na matkę dziecka, która konsekwentnie nie przestrzegała warunków ugody. W grudniu 1998 r. sąd wezwał matkę do umożliwienia skarżącemu kontaktu z córką. Od powyższego nakazu sądowego matka dziecka odwołała się, w wyniku czego w lutym 1999 r. Sąd Okręgowy w Warszawie przekazał sprawę do rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

W październiku 1999 r. Sąd Rejonowy w Warszawie wyznaczył okres jednego miesiąca, w przeciągu którego była żona skarżącego została zobowiązana do wypełnienia warunków ugody w sprawie sprawowania opieki nad małoletnim dzieckiem z 1997 r.

W okresie od grudnia 1999 r. do września 2006 r. skarżący wielokrotnie podejmował bezskuteczne próby zobaczenia się z córką. Wystosował co najmniej sześć wniosków do sądu z żądaniem wyegzekwowania jego prawa do kontaktów z córką zawartego w ugodzie z 1997 r. Sąd Rejonowy w Warszawie kilkakrotnie wzywał matkę do umożliwienia skarżącemu spotkań z córką. W tym celu wydane zostały decyzje z dnia 20 stycznia 2000., 6 września 2001 r., 1 sierpnia 2002 r., 25 stycznia i 16 listopada 2004 r. oraz 7 listopada 2005 r. określając czas, w ciągu którego matka dziecka zobowiązana była do wykonania ciążących na niej zobowiązań wynikających z porozumienia. Od niektórych z powyższych decyzji matka dziecka odwoływała się, na skutek czego Sąd Okręgowy w Warszawie przekazywał sprawę do rozpoznania sądowi pierwszej instancji.

W 2003 r. oraz w 2004 r. podczas postępowania toczącego się w Sądzie Rejonowym w Warszawie, sąd wysłuchał małoletniej córki K. Płazy, która wyznała, iż nie lubi swego ojca i nie wyraża chęci spotykania się z nim.

W 2001 r. skarżący zwrócił się do Sądu Rejonowego w Warszawie o zmianę ugody i rozszerzenia jego prawa do kontaktów z córką. Równolegle matka dziecka wniosła do sądu wniosek o ograniczenie praw rodzicielskich skarżącego. Dnia 23 października 2001 r. Sąd Rejonowy w Warszawie pozbawił skarżącego prawa do widzeń z córką, jednakże Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił powyższy wyrok oraz odrzucił wniosek matki o ograniczenie prawa skarżącego do kontaktów z dzieckiem.

Skarżący bezskutecznie podejmował dalsze próby wyegzekwowania przestrzegania warunków porozumienia z 1997 r. przez matkę. Wniósł skargi do różnych polskich organów państwowych, w tym do Rzecznika Praw Obywatela, w odpowiedzi na które uzyskał informacje, iż de lege lata organem uprawnionym do egzekucji decyzji sądowych w przedmiocie prawa do kontaktów z dzieckiem jest wyłącznie sąd.  

We wrześniu 2006 r. skarżący wniósł do Sądu Okręgowego w Warszawie skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym w Warszawie powołując się na ustawę z 17 czerwca 2004 r. o skardze na przewlekłość postęowania. 21 września 2006 r. sąd oddalił skargę z uwagi na brak nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu od chwili wejścia ustawy w życie. Jak podkreślił sąd, ustawa ta weszła w życie z dniem 17 września 2004 r. i, zgodnie z zasadą lex retro non agit, nie może mieć zastosowania do przewlekłości postępowania sądowego jakie miało miejsce przed tą datą. Po przeanalizowaniu sposobu prowadzenia postępowania od momentu wejścia w życie ustawy, Sąd Okręgowy w Warszawie nie dopatrzył się żadnych uchybień. Stwierdził, iż postępowanie prowadzone było z należytą starannością oraz bez nieuzasadnionej zwłoki.   

Skarżący ponownie złożył wniosek do sądu z żądaniem nałożenia na matkę obowiązku umożliwienia mu kontaktów z dzieckiem pod groźbą grzywny. Wniosek ten  9 maja 2008 r. został jednak odrzucony przez Sąd Rejonowy w Warszawie, który jako podstawę swej decyzji wskazał odmowę córki do spotkania się ze skarżącym.

20 maja 2008 r. sąd umorzył dalsze postępowanie z uwagi na osiągnięcie pełnoletniości przez przez córkę skarżącego. 

Następnie, 6 czerwca 2008 r. Sąd Okręgowy w Warszawie umorzył postępowanie wszczęte na podstawie skargi na przewlekłość postępowania toczącego się przez Sądem Rejonowym w Warszawie.

13 kwietnia 2007 r. K. Płaza złożył skargę do ETPCz zarzucając naruszenie art. 6, 8 oraz 14 Konwencji z uwagi na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie wykonania ugody sądowej z 1997 r. 25 maja 2009 r. sprawa została zakomunikowana Rządowi RP. Trybunał zwrócił się do Rządu o odpowiedź na pytania m.in. czy postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone w rozsądnym terminie oraz czy państwo wywiązało się ze swoich pozytywnych obowiązków wynikających z art. 8 Konwencji.