Polska sprawa podatkowa przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka

Decyzją z 31 maja 2011 r. ETPCz zakomunikował Rządowi Polskiemu sprawę Alojzy Formela przeciwko Polsce (skarga nr 31651/08). Skarga dotyczy postępowań prowadzonych przez organy podatkowe przeciwko przedsiębiorcy – A. Formeli, w efekcie których zarzucił on naruszenie przez Polskę art. 1 Protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (EKPC) - prawa do własności oraz art. 6 ust. 1 EKPC -  prawa do rzetelnego procesu sądowego.

Jak wynika z komunikatu ETPCz, Alojzy Formela (dalej także: Skarżący) prowadził działalność gospodarczą, będąc zarejestrowanym jako podatnik podatku VAT.  W latach 2001 – 2002 zwarł szereg umów ze swoimi dostawcami. Organy podatkowe zakwestionowały rozliczenia dokonane z dwoma kontrahentami Skarżącego – Spółką K i Spółką S, w oparciu o obowiązujące w tamtym czasie przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. 1999, nr 109, poz. 1245 ze zm., dalej: Rozporządzenie MF). W konsekwencji wydanych przez organy podatkowe decyzji oraz utrzymujących je w mocy wyroków sądów administracyjnych, Skarżący został zobowiązany do ponownej zapłaty podatku VAT. 

Stan faktyczny sprawy

W 2004 roku, organ podatkowy w Kartuzach przeprowadził kontrolę podatkową u Skarżącego. W trakcie kontroli dokonano także sprawdzenia prawidłowość rozliczeń podatkowych u kontrahentów Skarżącego. W rezultacie kontroli podatkowej zeznań podatkowych kontrahenta Skarżącego -  Spółki K ustalono, że w ciągu czerech z osiemnastu kontrolowanych miesięcy Spółka K zadeklarowała niższą wysokość podatku VAT niż Skarżący. Z tego powodu organ podatkowy w Kartuzach zakwestionował prawidłowość rozliczeń podatku VAT po stronie Skarżącego. Decyzją z 28 października 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kartuzach zobowiązał Skarżącego do ponownego uregulowania podatku VAT z tytułu dostaw otrzymanych od Spółki K. w wysokości 54,315 złotych wraz z odsetkami. Organ podatkowy ustalił, że Skarżący naruszył przepisy ustawy o podatku VAT ponieważ wystawca faktur – Spółka K nie posiadała kopii faktur sprzedaży, umożliwiających odliczenie podatku VAT, do których odtworzenia zobowiązała się po tym, jak zgłosiła kradzież swojej dokumentacji księgowej. Zgodnie bowiem z § 50 ust. 4 pkt 2 Rozporządzenia MF podstawą do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego było posiadanie przez nabywcę (Skarżącego) faktury VAT potwierdzonej kopią u sprzedawcy (Spółki K).  Decyzja ustalająca wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu VAT wobec Skarżącego została utrzymana w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku decyzją z dnia 19 kwietnia 2006 roku. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że wystawca faktur – Spółka K nie odtworzyła utraconej w wyniku kradzieży dokumentacji księgowej za lata 2000-2001, mimo iż się do tego zobowiązała, a zatem nie istnieją dokumenty pozwalające zweryfikować dane z deklaracji podatkowych konkretnych faktur VAT, co uniemożliwia obniżenie podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego przez Skarżącego na podstawie Rozporządzenia MF. Po rozpatrzeniu skargi, wyrokiem z dnia z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Gd 543/06,  Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kartuzach. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Skarżącego wyrokiem z dnia 13 marca 2006 roku, sygn. akt. I FSK 329/07.
 
W trakcie kontroli podatkowej u Skarżącego w 2004 roku, zakwestionowano także rozliczenia Skarżącego z innym dostawcą – Spółką S. Ustalono, że w czasie dokonywanych transakcji ze Skarżącym, Spółka S nie była zarejestrowana jako czynny podatnik podatku VAT. Organ podatkowy w Kartuzach zakwestionował zasadność obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z faktur dokumentujących transakcje ze Spółką S przez Skarżącego stwierdzając, że zgodnie z obowiązującym Rozporządzeniem MF (§ 50 ust. 4 pkt 1 lit. a Rozporządzenia MF), Skarżącemu nie przysługiwało prawo do obniżenia należnego podatku VAT ponieważ faktury były wystawione przez podmiot nie uprawniony do ich wystawienia. Decyzją z dnia 28 października 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kartuzach zobowiązał Skarżącego do zapłaty 2,706 złotych zaległego podatku. Skarżący odwołał się od tej decyzji. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2006 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku utrzymał decyzję w mocy i zakwestionował prawo Skarżącego do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z faktur wystawionych przez Spółkę S, niezarejestrowaną jako podatnik podatku VAT. Zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 19 grudnia 2006 r., sygn. akt I SA/Gd 542/06, jak i Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 13 marca 2008 r., sygn. I FSK 328/07 oddalił skargi Skarżącego.

Zarzuty podniesione w skardze do ETPCz

W skardze do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Alojzy Formela zarzucił Polsce naruszenie art.  1 Protokołu 1 do Konwencji (prawa do własności) oraz art. 6 ust.1 Konwencji (prawa do rzetelnego procesu sądowego).
Jak wynika z komunikatu ETPCz, Alojzy Formela zarzucił naruszenie Artykułu 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji, ponieważ pomimo dotrzymania wszystkich własnych zobowiązań zgłaszania podatku VAT, władze krajowe odmówiły mu prawa do obniżenia należnego podatku VAT z otrzymanych dostaw dóbr, z uwagi na to,  że jego dostawcy nie dotrzymali lub spóźnili się z dotrzymaniem własnych zobowiązań zgłaszania podatku VAT. Co więcej, zdaniem Skarżącego w rezultacie w/w odmowy obniżenia podatku, Skarżący został bezpodstawnie zmuszony do powtórnej zapłaty należnego podatku VAT, tym razem bezpośrednio do budżetu państwa w wysokości oszacowanego podatku wraz z odsetkami. Skarżący zarzucił także naruszenie Artykułu 6 Konwencji, ponieważ jego zdaniem procedura szacowania należności podatkowej była niesprawiedliwa.

Pytania ETPCz do stron postępowania

W komunikacie ETPCz zwrócił się do stron postępowania o udzielenie odpowiedzi na pytania, czy  stan faktyczny niniejszej sprawy mieści się w zakresie regulacji Artykułu 1 Protokołu Nr 1 Konwencji; czy Skarżący wyczerpał już wszystkie krajowe środki odwoławcze oraz czy postępowania w sprawie Skarżącego naruszyło jego prawo do niezakłóconego korzystania ze swojej własności, zgodnie z Artykułem 1 Protokołu Nr 1 Konwencji. ETPCz zwrócił się także o udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy – jeżeli doszło do naruszenia prawa własności Skarżącego – naruszenie było niezbędne, by zabezpieczyć spłatę podatków oraz czy to naruszenie leżało w ogólnym interesie. ETPCz wystąpił także z pytaniem dotyczącym informacji na temat skutku finansowego dla budżetu państwa w niniejszej sprawie.

Stan faktyczny oraz pytania do stron (w języku angielskim) dostępny jest tutaj.

Małgorzata Mączka
Koordynatorka Kliniki „Prawa człowieka a podatki”