Sprawa Bożeny Tuli - złożenie skargi do ETPCz

 

W ramach prac Programu Spraw Precedensowych adw. dr Marlena Pecyna przygotowała w imieniu Bożeny Tuli skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka podnoszącą naruszenie art. 6 i 13 Konwencji. W skardze zakwestionowany został kształt skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, a w szczególności wymóg zachowania przymusu adwokacko -radcowskiego przy jednoczesnym braku odpowiedniej procedury w zakresie obowiązków adwokackich (w tym adwokatów z urzędu) dotyczących zasad informowania klienta o przesłankach uzasadniających wniesienie takiej skargi. 

Stan faktyczny sprawy:

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia postanowieniem z dnia 5 lipca 2004 r. (sygn. akt III RCo 19/04) w sprawie z wniosku D. R. z udziałem Bożeny Tuli o egzekucję kontaktów z małoletnim Marcinem Tulą nałożył na Bożenę Tulę grzywnę w wysokości 500 zł za niezrealizowanie postanowienia w przedmiocie kontaktów wierzyciela D. R. z małoletnim synem Marcinem Tulą oraz zasądził na rzecz wierzyciela zwrot kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 120 zł oraz zwrot kwoty 30 zł tytułem uiszczonego przez wierzyciela wpisu.

Sąd Okręgowy we Wrocławiu prawomocnym postanowieniem z dnia 10 września 2004 r. (sygn. akt XIII Cz 206/04) oddalił zażalenie Bożeny Tuli. 

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2005 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu – Wydział  XIII Cywilny Rodzinny zwolnił Bożenę Tulę z kosztów sądowych w sprawie z wniosku D. R. z udziałem Bożeny Tuli o egzekucję  kontaktów z małoletnim Marcinem Tulą w całości oraz ustanowił dla Bożeny Tuli w przedmiotowej sprawie adwokata, którego wyznaczy ORA we Wrocławiu.

Dnia 9 grudnia 2005 r. ORA we Wrocławiu wyznaczyła w myśl w/w postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 17 listopada 2005 r. pełnomocnika – adw. K. K.

Pismem z dnia 27 grudnia 2005 r. skierowanym do Sądu Okręgowego XIII Wydział  Odwoławczy we Wrocławiu Bożena Tula odmówiła udzielenia pełnomocnictwa adwokatowi wyznaczonemu przez ORA we Wrocławiu oraz wniosła o przydzielenie radcy prawnego do sporządzenia skargi na niezgodność z prawem orzeczenia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 10 września 2004 r. W uzasadnieniu wniosku, Bożena Tula stwierdziła, że spośród ustanowionych z urzędu w jej sprawie czterech adwokatów, żaden nie napisał pisma procesowego, do sporządzenia którego został ustanowiony.

Postanowieniem z 9 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Wydział XIII Cywilny Rodzinny wniosek ten oddalił.

Postanowieniem z 7 lutego 2006 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu, Wydział XIII Cywilny Rodzinny odrzucił zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 9 stycznia 2006 r. 

Postanowieniem z dnia 13 marca 2006 r. Sąd Okręgowy, Wydział XIII Cywilny Rodzinny odmówił sporządzenia i doręczenia uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 7 lutego 2006 r.

Pismem z 4 sierpnia 2006 r. skierowanym do Bożeny Tuli adw. K. K. stwierdził,  że zapoznał się z aktami sprawy XIII Cz 206/04 Sądu Okręgowego we Wrocławiu oraz aktami sprawy III RCo 19/04 Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia. Ocenił on, że „nie ma podstaw do sporządzenia w Pani sprawie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia – postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia, III Wydział Rodzinny i Nieletnich, z dnia 5 lipca 2005 r., sygn. akt RIIICo 19/04 (...).” Pismo powyższe zawiera pewne nieścisłości i błędy. Po pierwsze, postanowienie Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie o sygn. III RCo 19/04 zapadło dnia 5 lipca 2004 r., a nie jak wskazuje pismo 5 lipca 2005 r. Po drugie, postanowienie to nie było prawomocne, a zatem w odniesieniu do niego skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, nie przysługiwała. Jednakże, analiza pisma nie pozostawia wątpliwości, że odmowa sporządzenia skargi na niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia, obejmuje także prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 10 września 2004 r. (sygn. akt XIII Cz 206/04). Wskazuje na to przede wszystkim fakt, że adw. K. K. zapoznał się z aktami o sygn. XIII Cz 206/04. Odnoszenie się przezeń w piśmie wyłącznie do nieprawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia traktować należy jako nieścisłość, która nie podważa faktu, że odmowa sporządzenia skargi na niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia odnosi się do prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 10 września 2004 r.

20 sierpnia 2006 r. Bożena Tula wystąpiła (samodzielnie) za pośrednictwem Sądu Okręgowego Wydział XIII Cywilny Rodzinny we Wrocławiu do Sądu Najwyższego Izby Cywilnej ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem w/w postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z  dnia 10 września 2004 r. (sygn. akt XIII Cz 206/04). Treść skargi zawierała elementy wskazane w art. 4245 k.p.c., tj.:

- oznaczenie orzeczenia, od którego skarga jest wniesiona (postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu z  dnia 10 września 2004 r. - sygn. akt XIIICz 206/04) oraz wskazanie, że jest ono zaskarżone w całości;

- przytoczenie podstaw skargi oraz ich uzasadnienie – naruszenie art. 797 k.p.c., według którego do wniosku lub żądania przeprowadzenia egzekucji należy dołączyć tytuł wykonawczy (tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności) oraz art. 805 § 1 k.p.c., według którego dłużnikowi przy pierwszej czynności należy doręczyć zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z podaniem treści tytułu wykonawczego;

- wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne –  art. 797 i art. 805 § 1 k.p.c.;

- uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie zaskarżonego postanowienia – wezwanie do uiszczenia grzywny z dnia 10 grudnia 2004 r. oraz wydruk jej uiszczenia 31 grudnia 2004 r. na dowód poniesienia szkody w wysokości 500 zł oraz zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z 20 maja 2005 r. (V KM 1183/05) oraz zajęcie wierzytelności w Urzędzie Skarbowym Wrocław-Śródmieście na dowód szkody w wysokości 434,37 zł.

- wskazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe; brak jest ustawowej podstawy do złożenia skargi o wznowienie postępowania, nadto zaskarżone postanowienie nie podlega zaskarżeniu w drodze skargi kasacyjnej;

- wniosek o stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne z art. art. 797 i art. 805 § 1 k.p.c.

Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2006 r. (sygn. V CNP 150/06) Sąd Najwyższy odrzucił  skargę. Postanowienie to nie podlega zaskarżeniu.

W dniu 4 kwietnia 2007 r. Bożena Tula, reprezentowana przez adwokata prof. dr. hab. Zbigniewa Hołdę złożyła skargę konstytucyjną do Trybunału Konstytucyjnego na art. 4248 § 1 w związku z art. 871 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) oraz wniosła o orzeczenie, że przepisy te w zakresie, w jakim przewidują odrzucenie przez Sąd Najwyższy skargi na niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia ze względu na niezachowanie wymogu wniesienia skargi przez adwokata, a jednocześnie nie określają szczegółowych zasad oraz procedury odmowy sporządzenia skargi przez adwokata ustanowionego przez sąd, są niezgodne z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 27 sierpnia 2007 r. Bożena Tula reprezentowana przez adwokata prof. dr. hab. Zbigniewa Hołdę złożyła pismo procesowe w związku zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 sierpnia 2007 r., precyzując zarzut naruszenia przez art. 4248 § 1 w związku z art. 871 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) - art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.

W dniu 14 lipca 2009 r., Trybunał Konstytucyjny wydał postanowienie (sygnatura akt: SK 2/08), w którym orzekł o umorzeniu postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego wraz z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi Bożeny Tuli – adw. dr Marlenie Pecynie w dniu 31 lipca 2009 r.  

W skardze do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazano naruszenie art. 6 Konwencji ze względu na naruszenie prawa do rozpoznania sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd w przypadku szkody wyrządzonej orzeczeniem sądowym oraz art. 13 Konwencji przez niezapewnienie skutecznego środka odwoławczego w przypadku dochodzenia od Skarbu Państwa roszczenia o naprawienie szkody wywołanej prawomocnym orzeczeniem sądu.