Sprawa Krzysztofa G.: obowiązujący tryb orzekania o wyłączeniu prokuratora prowadzącego postępowanie przygotowawcze jest zgodny z Konstytucją RP

W dniu 18 lipca 2011 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Krzysztofa G., dotyczącą braku możliwości wniesienia zażalenia do sądu na wydane przez prokuratora bezpośrednio przełożonego postanowienie w przedmiocie wyłączenia prokuratora prowadzącego postępowania przygotowawcze (sygn. SK 10/10).  Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obecny tryb orzekania o wyłączeniu prokuratora prowadzącego postępowanie przygotowawcze w Kodeksie postępowania karnego (kpk) – nie przewidujący możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o wyłączeniu prokuratora do sądu – jest zgodny z Konstytucją RP.

W skardze konstytucyjnej podniesiono zarzut niezgodności art. 48 § 1 w związku z art. 47 § 1 w związku z art. 465 § 1 w związku z art. 459 § 1 Kodeksu postępowania karnego z art. 2 (zasadą demokratycznego państwa prawnego), art. 32 ust. 1  (zasadą równości) , art. 45 ust. 1 (prawem do sądu), art. 77 ust. 2 (zakazem zamykania drogi sądowej do dochodzenia naruszonych wolności lub praw) oraz art. 78 Konstytucji (prawem strony do zaskarżenia orzeczeń lub decyzji wydanych w pierwszej instancji).

Ograniczając zakres zaskarżonych przepisów Kodeksu postępowania karnego Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 48 § 1 w związku z art. 459 § 2 i art. 465 § 1 Kodeksu postępowania karnego w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia do sądu na wydane przez prokuratora bezpośrednio przełożonego postanowienie w przedmiocie wyłączenia prokuratora prowadzącego postępowanie przygotowawcze, jest zgodny z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz z art. 32 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.

Zdaniem TK obecnie obowiązujące przepisy dotyczące wyłączenia prokuratora w postępowaniu przygotowawczym w wystarczającym stopniu umożliwiają sądową weryfikację rozstrzygnięć dotyczących jego wyłączenia. Odnosząc się do konstytucyjnego standardu sądowej kontroli orzeczeń TK wskazał, że bezstronność organów prowadzących postępowanie przygotowawcze ma inną rangę niż konstytucyjna bezstronność sądu. Zdaniem TK rozstrzygnięcie o wyłączeniu prokuratora prowadzącego postępowanie przygotowawcze ma charakter incydentalny, nie odnosi się do kwestii odpowiedzialności karnej i nie ingeruje w konstytucyjne prawa lub wolności stron. TK wskazał, że możliwość żądania wyłączenia prokuratora prowadzącego postepowanie przygotowawcze ma charakter uprawnienia procesowego, nie dotycząc kwestii uprawnień materialnoprawnych.

TK wskazał, że obecna regulacja w Kodeksie postępowania karnego w dostatecznym stopniu zapewnia możliwość weryfikacji decyzji w sprawie wyłączenia prokuratora prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Weryfikacja tej decyzji może mieć miejsce zarówno w fazie jurysdykcyjnej postępowania, jak i w razie rozpatrywania zażalenia na postanowienie prokuratora o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania przygotowawczego.

W ustnym uzasadnieniu wyroku TK wskazano, że ustawodawca posiada swobodę  w zakresie wprowadzenia wyższego standardu w odniesieniu do procedury sądowej kontroli dotyczącej wyłączenia organów prowadzących postępowanie przygotowawcze niż obecnie obowiązujący.

Stan faktyczny będący podstawą skargi konstytucyjnej przedstawiał się następująco:
Hubert G. - syn Krzysztofa G. zginał 15 lipca 2008 r. Prokuratura Rejonowa Warszawa-Mokotów prowadziła postępowanie w sprawie o doprowadzenie się do targnięcia na własne życie (art. 151 k.k.).
   
27 listopada 2008 r. postępowanie zostało umorzone wobec braku znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.). Zażalenia na powyższe postanowienie złożył pokrzywdzony (Krzysztof G.) oraz jego pełnomocnik wskazując na niewykorzystanie przez prokuraturę inicjatywy dowodowej. Argumenty te podzielił Sąd Okręgowy w Warszawie, który postanowieniem z 9 marca 2009 r. uchylił postanowienie o umorzeniu stwierdzając, że prokuratura nie wyjaśniła okoliczności sprawy i nie zebrała odpowiednich dowodów. Sąd uznał m.in. że należy uzupełnić zeznania świadków, wyjaśnić rozbieżności dowodowe.  Oraz wyjaśnić, czy śmierć Huberta G. nie była rezultatem osób trzecich.

27 marca 2009 r. pokrzywdzony – Krzysztof G. złożył wniosek o wyłączenie prowadzącego śledztwo asesora od udziału w sprawie z uwagi na istnienie okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Zastępca Prokuratora Rejonowego Warszawa Mokotów w Warszawie postanowieniem z 7 kwietnia 2009 r. nie uwzględnił wniosku o wyłączenie prokuratora

21 kwietnia 2009 r. Krzysztof G. złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Prokurator Rejonowy Warszawa Mokotów w Warszawie zarządzeniem z 27 kwietnia 2009 r. odmówił przyjęcia zażalenia pokrzywdzonego z 21 kwietnia 2009 r. wskazując, że przepisy k.p.k. nie przewidują w takiej sytuacji zażalenia. 11 maja 2009 r. pełnomocnik pokrzywdzonego wniósł zażalenie na zarządzenie. Sąd Okręgowy w Warszawy postanowieniem z 1 czerwca 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. Sąd argumentował, że sytuacja, w której nie jest możliwe złożenie zażalenia na postanowienie w przedmiocie odmowy wyłączenia stanowi dopuszczalny wyjątek od art. 78 Konstytucji.

Postępowanie dotyczące okoliczności śmierci Huberta G. – nadal prowadzone przez tego samego prokuratora – zostało prawomocnie umorzone w sierpniu 2010 r.
Pełnomocnik pokrzywdzonego  złożył 4 sierpnia 2009 r. skargę konstytucyjną dotyczącą zgodności art. 48 § 1 w zw. z art. 47 § 1 w zw. z  art. 465 § 1 w zw. z art. 459 § 2 Kodeksu postępowania karnego z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 Konstytucji w zakresie, w jakim wskazane wyżej przepisy k.p.k. wykluczają możliwość wniesienia zażalenia na - wydawane przez prokuratora nadzorującego postępowanie lub prokuratora bezpośrednio przełożonego - postanowienie o wyłączeniu organu prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze oraz oskarżyciela publicznego.


Program Spraw Precedensowych HFPC obserwował postępowanie ze skargi konstytucyjnej Krzysztofa G.