Unieważnienie Karty Polaka - wyrok WSA w Warszawie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę A.S. na decyzję Rady ds. Polaków na Wschodzie z 14 czerwca 2010 r. podtrzymującą decyzję Konsula RP w B. o unieważnieniu Karty Polaka (sygn. V SA/Wa 1873/10). Tym samym uchylił decyzję Rady ds. Polaków na Wschodzie wskazując, że została podjęta z naruszeniem prawa, tj. z pominięciem analizy dowodów mających stanowić podstawę rozstrzygnięcia Konsula RP w B.

Sprawa została objęta Programem Spraw Precedensowych. Pełnomocnikiem pro bono skarżącego jest adw. Władysław Bieńkowski z Kancelarii Leśnodorski Ślusarek i Wspólnicy.

Stan faktyczny:
W dniu 19 czerwca 2009 r. A.S. złożył w Konsulacie Generalnym Rzeczpospolitej Polskiej w B. wniosek o przyznanie mu Karty Polaka - dokumentu potwierdzającego przynależność do Narodu Polskiego, przyznającego m.in. prawo do nieodpłatnego otrzymania wizy pobytowej długoterminową uprawniającą do wielokrotnego przekraczania granicy Polski, możliwość podjęcia legalnej pracy bez konieczności posiadania zezwolenia na pracę w Polsce, możliwość korzystania z bezpłatnego systemu oświaty w Polsce oraz prawo pierwszeństwa ubiegania się o środki finansowe z budżetu państwa polskiego lub z budżetu samorządów gmin w Polsce przeznaczone na wspieranie Polaków za granicą (źródło: http://www.msz.gov.pl/Karta,Polaka,15813.html). Decyzją z dnia 23 czerwca 2009 r. Konsul Rzeczpospolitej w B. przyznał A.S. Kartę Polaka.

19 kwietnia 2010 r. Konsul Rzeczpospolitej Polskiej w B. wydał decyzję o unieważnieniu Karty Polaka przyznanej A.S. Jak wskazano w powyższej decyzji, podstawą prawną jej wydania były okoliczności określone w art. 19 pkt 5 i 6  ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. 2007, nr 180, poz. 1280 ze zm.), tj. względy obronności, bezpieczeństwa, ochrony porządku publicznego Rzeczypospolitej Polskiej oraz działanie na szkodę podstawowych interesów Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 14 czerwca 2010 roku, na skutek odwołania A.S., działająca jako organ drugiej instancji Rada do spraw Polaków na Wschodzie utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję Konsula Rzeczpospolitej Polskiej w B. z dnia 19 kwietnia 2010 r. Odnosząc się do kwestii naruszenia postanowień art. 19 ustawy o Karcie Polaka przez A.S. w uzasadnieniu decyzji Rady wskazano jedynie, że w dniu 7 maja 2010 roku Konsul RP w B. przekazał Przewodniczącemu Rady do spraw Polaków na Wschodzie „informacje o wystąpieniu okoliczności uzasadniających unieważnienie Karty Polaka”, które wpłynęły z Departamentu Współpracy z Polonią Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W uzasadnieniu powyższej decyzji nie wskazano w jaki sposób i w jakim zakresie działalność A.S.  naruszała przepisy ustawy o Karcie Polaka, skutkując koniecznością unieważnienia wydanej mu Karty Polaka.

W dniu 6 lipca A.S. wniósł skargę na decyzję Rady do sprawy Polaków na Wschodzie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu skargi A.S. wskazał, że w decyzji Rady do spraw Polaków na Wchodzie nie podano żadnych merytorycznych powodów ani faktów, na podstawie których Konsul RP w B. wydał decyzję unieważniającą przyznaną mu Kartę Polaka. Podkreślono również, że nie jest mu znana treść pisma Departamentu Współpracy z Zagranicą MSZ, na którą powołała się Rada Rady do spraw Polaków na Wchodzie. Skarżący wskazał również, że postawione wobec niego zarzuty, nie poparte żadnymi dowodami uważa za absurdalne i wysoce krzywdzące.

Stan prawny:
Zgodnie z art. 20 ustawy o Karcie Polaka, Konsul RP unieważnia Kartę Polaka, w razie gdy po otrzymaniu Karty Polaka jej posiadacz zachowuje się w sposób uwłaczający Rzeczypospolitej Polskiej lub Polakom, gdy zachodzi jedna z przesłanek określonych w art. 19 pkt 2 i 4-6 lub w razie zrzeczenia się Karty Polaka przez jej posiadacza.

W sprawie A.S. decyzja Konsula RP została wydania w oparciu o przesłanki określone w art. 19 pkt 5 i 6 – tj. względy obronności, bezpieczeństwa, ochrony porządku publicznego Rzeczypospolitej Polskiej oraz działanie na szkodę podstawowych interesów Rzeczypospolitej Polskiej. Działając jako organ I instancji, Konsul RP w B. wskazał w decyzji unieważniającej Kartę Polaka jedynie postawę prawną rozstrzygnięcia. Również organ odwoławczy – Rada do spraw Polaków na Wschodzie nie wskazał faktów ani dowodów potwierdzających zasadność zarzutów stawianych A.S.

Przesłanki określone w art. 19 pkt. 5 oraz pkt. 6 mają charakter niedookreślony. Oceny istnienia zagrożenia dokonuje konsul, który działa w ramach dużej dozy swobody interpretacyjnej. W rezultacie więc wyłącznie od powziętego przez niego przekonania o istnieniu bądź braku zagrożeń ze strony wnioskodawcy dla obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego RP zależy odmowa przyznania Karty Polaka bądź przyznanie tej Karty. 

Szeroka swoboda konsula w zakresie interpretacji przesłanki odmowy przyznania Karty zawartej w art. 19 pkt 5 ustawy o Karcie Polaka nie zwalnia go - a wręcz podkreśla obowiązek wnikliwego rozpatrzenia sytuacji wnioskodawcy pod kątem stwarzania przez niego ewentualnych zagrożeń. Dla posłużenia się przez konsula tą przesłanką odmowy przyznania Karty niezbędne jest wykazanie, że zagrożenie ze strony wnioskodawcy dla obronności, bezpieczeństwa państwa czy porządku publicznego jest realnie oparte na konkretnych i przekonujących dowodach. W żadnym razie konsul, odmawiając przyznania Karty Polaka z powodów zagrożenia obronności, bezpieczeństwa państwa oraz porządku publicznego, nie może postępować dowolnie, lecz musi odwoływać się do racjonalnie przeprowadzonej kwalifikacji sytuacji wnioskodawcy w zakresie stanowienia przez niego autentycznego niebezpieczeństwa i zagrożenia wskazanych wartości (J. Jagielski, D. Pudzianowska, Ustawa o Karcie Polaka. Komentarz, ABC 2008).

Należy zauważyć, że również na gruncie przesłanki zawartej w art. 19 pkt 6 ustawy o Karcie Polaka, kwalifikacja działań (zachowań) posiadacza Karty Polaka, jako realnie godzących w podstawowe interesy RP  należy do konsula, który  ma obowiązek postępowania w tej materii wnikliwie i w sposób racjonalny.

Rozprawa

W dniu 23 lutego 2011 r. odbyła się rozprawa przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie skargi A.S. na decyzję Rady ds. Polaków na Wschodzie. Pełnomocnik skarżącego wskazał, że zarówno decyzja Konsula RP w B. jak i decyzja Rady ds. Polaków na Wschodzie powołują się w sposób blankietowy na pismo z  Departamentu Współpracy z Zagranicą MSZ, nie wskazując argumentów, które takie pismo miałoby zawierać. Tym samym decyzje te nie zawierają uzasadnienia faktycznego. W związku z tym naruszają art. 10 oraz 107 k.p.a.

Jak z kolei wskazała przedstawicielka Rady ds. Polaków na Wschodzie, Rada rozpoznając odwołanie A.S. od decyzji Konsula RP w B. nie dysponowała wspomnianym pismem z MSZ (Rada wystąpiła do MSZ o udostępnienia pisma, jednakże nie otrzymała odpowiedzi) i pomimo jego braku wydała decyzję utrzymującą w mocy decyzję Konsula RP w B. Przedstawicielka Rady wskazała również, że problem, który pojawia się na gruncie sprawy A.S. wynika m.in. z tego, że „konsulowie nie stosują k.p.a.” (pomimo że taki obowiązek wynika wprost z ustawy o Karcie Polaka). Mimo to przedstawicielka Rady wniosła „oczywiście o oddalenie skargi”.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę A.S. oraz uchylił decyzję Rady ds. Polaków na Wschodzie z dnia 14 czerwca 2010 r. Sąd wskazał, że ponowna decyzja musi zostać podjęta w oparciu o cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, tj. również z uwzględnieniem treści pisma z MSZ, na które powołuje się Rada.

Wyrok jest nieprawomocny.