Wniosek o skierowanie sprawy Reinprecht przeciwko Austrii do Wielkiej Izby - jawność posiedzeń w przedmiocie stosowania i przedłużenia tymczasowego aresztowania

Zob.: Opinia przyjaciela sadu w sprawie Reinprecht v. Austria, judgment_Reinprecht_Austria_15_11_2005

Dnia 2 lutego 2006 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka została poinformowana o skierowaniu przez pełnomocnika Karla Reinprechta wniosku o rozpatrzenie sprawy Reinprecht przeciwko Austrii (skarga nr 67175/01) przez Wielką Izbę Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

W sprawie tej dnia 21 lutego 2005 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka złożyła "opinię przyjaciela sądu" (amicus curiae brief). Opinia Fundacji była pierwszą opinią złożoną w Trybunale przez polską organizację pozarządową.

W sprawie Reinprecht przeciwko Austrii, Trybunał rozważył zastosowanie art. 5 § 4 oraz art. 6 § 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka do posiedzeń sądu mających na celu rozpatrzenie decyzji o przedłużeniu tymczasowego aresztowania. W szczególności, przedmiotem zainteresowania Trybunału była kwestia czy takie postępowanie powinno mieć charakter jawny, czy też decyzje powinny być podejmowane przez sąd na niejawnym posiedzeniu, na którym obecny może być oprócz sądu jedynie tymczasowo aresztowany z obrońcą oraz prokurator.

Fundacja twierdziła, iż w Polsce przepisy Kodeksu postępowania karnego nie są jasne w tej kwestii, co zbiega się również z niejednolitą praktyką sądów. Ustanowienie jasnego standardu przez Trybunał mogłoby mieć skutek w postaci powstrzymania polskich sądów przed nadmiernym stosowaniem tymczasowego aresztowania jako podstawowego środka zapobiegawczego. Fundacja zaznaczyła, iż posiedzenia sądu rozstrzygające o zastosowaniu oraz przedłużeniu tymczasowego aresztowania powinny być jawne, co pozwoli prasie, organizacjom pozarządowym (w tym Fundacji) oraz w ogóle społeczeństwu na aktywne uczestnictwo w monitorowaniu takich posiedzeń oraz decyzji sądów i ich przesłanek.

W odniesieniu do zastosowania art. 5 § 4 Konwencji, opinia stanowiła, iż kompleksowy charakter warunków, które muszą być spełnione przez sądy krajowe w zakresie zastosowania tymczasowego aresztowania, wymaga również stworzenia szerszego standardu, wymagającego jawności posiedzeń sądu decydujących o zastosowaniu lub przedłużeniu tego szczególnego środka zapobiegawczego. Zdaniem Fundacji istnieją również pewne argumenty, które uzasadniają zastosowanie art. 6 § 1 Konwencji do oceny posiedzeń sądu dotyczących zastosowania lub przedłużenia tymczasowego aresztowania. W szczególności, decyzja o tymczasowym aresztowaniu może być uznana za rozstrzygającą o „prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym" w rozumieniu Konwencji, gdyż wywiera poważny wpływ na życie zawodowe, rodzinne oraz zobowiązania osoby tymczasowo aresztowanej. Ponadto zastosowania art. 6 § 1 Konwencji można doszukiwać się ze względu na szczególny związek decyzji o tymczasowym aresztowaniu z rozstrzygnięciem sprawy karnej. Uznanie, iż tak jest w rzeczywistości przez Trybunał, oznaczałoby w konsekwencji zastosowanie wymogu „jawnej rozprawy" do posiedzeń sądu, na których podejmowane są decyzje o tymczasowym aresztowaniu i jego przedłużeniu.

W wyroku z dnia 15 listopada 2005 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka nie dopatrzył się naruszenia art. 5 § 4 oraz art. 6 Konwencji. W związku z powyższym, wniosek o skierowanie sprawy do Wielkiej Izby, o ile zostanie przyjęty przez Trybunał, daje nadzieję na zmianę powyższego wyroku, a tym samym ustanowienie standardu jawności postępowania w przedmiocie stosowania i przedłużenia tymczasowego aresztowania.