Wyrok Trybunału w Strasburgu w sprawie Pyrak przeciwko Polsce

Dnia 12 lutego 2008 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka ogłosił wyrok w sprawie Pyrak przeciwko Polsce. Sprawa jest nietypowa ze względu na zignorowanie przez Sąd Wojewódzki w Płocku poręczeń osób zaufania publicznego, przedstawionych przez B. Pyraka w celu uchylenia stosowania tymczasowego aresztowania. 

Zmagania B. Pyraka z wymiarem sprawiedliwości zaczęły się już w 1993 r., kiedy Prokuratura Rejonowa w Gostyninie wszczęła postępowanie przygotowawcze w sprawie rzekomych nadużyć w spółdzielni produkcyjnej w Troszynie Nowym, której B. Pyrak był wieloletnim prezesem. Pomimo tego, że postępowanie to było dwukrotnie umarzane, ostatecznie w 1995 r. do Sądu Wojewódzkiego w Płocku wpłynął akt oskarżenia. B. Pyrak został po raz pierwszy aresztowany w lutym 1997 r., co było reakcją na rzekome ukrywanie się skarżącego przed wymiarem sprawiedliwości i brak stawiennictwa na wyznaczonych terminach rozpraw.  

Sąd nie wziął pod uwagę tego, że dokładnie w dniu ogłoszenia postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, B. Pyrak został poddany operacji po przebytym zawale serca, o czym Sąd był uprzednio zawiadomiony. Aresztowanie ostatecznie nie nastąpiło, a postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Płocku zostało uchylone przez Sąd Apelacyjny w Warszawie. Proces Skarżącego toczył się od tego czasu bez przeszkód do czasu, kiedy B. Pyrak zgłosił w czasie rozpraw sądowych w dniu 6 i 7 stycznia 1998 r. poważne dolegliwości zdrowotne, które utrudniały mu możliwość udziału w rozprawie. Zgłaszane dolegliwości uznane zostały jednak przez Sąd Wojewódzki za symulację, a zaświadczeniom lekarskim potwierdzającym choroby zarzucono bezzasadność. Dlatego też na rozprawie w dniu 7 stycznia 1998 r. Sąd Wojewódzki w Płocku postanowił zastosować wobec B. Pyraka tymczasowe aresztowanie, które było przedłużane aż do 22 stycznia 1999 r., tj. skazania przez sąd I instancji.  

Całkowity okres pobytu B. Pyraka w areszcie wyniósł 1 rok i 15 dni. W tym czasie sam skarżący i jego obrońca składali wielokrotnie zażalenia na postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Płocku o stosowaniu i przedłużaniu tymczasowego aresztowania, jednak były one utrzymywane w mocy przez Sąd Apelacyjny w Warszawie.  

W celu uchylenia stosowania tymczasowego aresztowania, B. Pyrak przedstawił Sądowi Wojewódzkiemu w Płocku także poręczenia osobiste od czterech osób: Jacka Kuronia, Władysława Bartoszewskiego i Marka Edelmana oraz senatora W. Strażewicza. Dla sądu przedstawione poręczenia okazały się niewystarczające i postanowił o dalszym stosowaniu tymczasowego aresztowania.   

Właśnie ten fakt były podstawą uznania przez Europejski Trybunał Praw Człowieka, że w sprawie doszło do naruszenia art. 5 § 3 Konwencji. Trybunał podkreślił, że sąd nie rozważył użycia alternatywnych – w stosunku do aresztu - środków zapobiegawczych, które zapewniłyby właściwy tok postępowania. W żaden sposób sąd nie rozważył, czy poręczenia osobiste przedstawione przez w/w osoby zaufania publicznego zabezpieczyłyby stawiennictwo na rozprawie B. Pyraka, a także czy przeciwdziałałyby obawie mataczenia.   

B. Pyrak skarżył się także, że jego zażalenie na postanowienie sądu I instancji o przedłużeniu tymczasowego aresztowania z 30 października 1998 r. nie zostało rozpoznane przez sąd II instancji aż do dnia 15 stycznia 1999 r. W międzyczasie sąd I instancji zdążył ponownie przedłużyć areszt. W związku z tym sąd II instancji uznał, że rozpoznawanie zażalenia od pierwotnego postanowienia (z 30 października 1998 r.) było niepotrzebne.  

Europejski Trybunał Praw Człowieka w związku z powyższą sytuacją stwierdził także naruszenie art. 5 § 4 Konwencji. Przepis ten przyznaje prawo do szybkiego rozpoznania środka zaskarżenia od postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania. Zdaniem Trybunału nie sposób uzasadnić, dlaczego rozpoznanie zażalenia na postanowienie o przedłużenie tymczasowego aresztowania zajęło aż 2,5 miesiąca i zostało rozpoznane w terminie kiedy nie miało już żadnego sensu.  

Europejski Trybunał Praw Człowieka zasądził na rzecz B. Pyraka zadośćuczynienie w wysokości 2,500 EUR.  

Warto zauważyć, że Bogusław Pyrak – pomimo wszczęcia postępowania w stosunku do niego w 1993 r. - nie został jeszcze nigdy prawomocnie skazany. Wyrokiem z 10 maja 2006 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił wyrok sądu I instancji (był to drugi wyrok w sprawie z 25 listopada 2005 r.) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Po 15 latach od wszczęcia postępowania przygotowawczego oraz 13 latach od przedstawienia aktu oskarżenia, sprawa nadal nie doczekała się ona prawomocnego rozstrzygnięcia.