Wystąpienie do Minister Pracy i Polityki Społecznej – czy sposób dofinansowań pracodawców zatrudniających osoby niepełnoprawne prowadzi do dyskryminacji osób z  orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności?

Helsińska Fundacja Praw Człowieka wystąpiła do Minister Pracy i Polityki Społecznej zwracając uwagę na problem dyskryminacyjnego traktowania na rynku pracy osób z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności, wynikającej z niekorzystnych zasad dofinansowywania pracodawców przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Zgodnie z art. 26 a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, pracodawcy przysługuje ze środków PFRON miesięczne dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego w kwocie 40 % najniższego wynagrodzenia w przypadku osób niepełnosprawnych zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. W przypadku zaś osób niepełnosprawnych zaliczonych do znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności dofinansowanie to wynosi odpowiednio 180% i 100%.

Pojawia się pytanie, czy na gruncie obowiązującego prawa zasady przyznawania dopłat z PFRON pracodawcom zatrudniającym osoby niepełnosprawne nie prowadzą do sytuacji, która skutkuje gorszym – względem osób o wyższym stopniu niepełnosprawności – położeniem osób o stwierdzonym lekkim stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na znaczne różnice w wysokości wspomnianych dopłat istnieje prawdopodobieństwo, że pracodawcy mogą systemowo faworyzować osoby z orzeczonym innym niż lekki stopniem niepełnosprawności, zwłaszcza gdy jakość pracy osób z lekkim i, na przykład,. umiarkowanym stopniem niepełnosprawności może być świadczona w sposób porównywalny.

Taka praktyka stosowana przez pracodawców mogłaby prowadzić do naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu ze względu na niepełnosprawność, w szczególności ze względu na jej stopień. Odmawianie przez pracodawcę zatrudnienia osobom z powodu ich niepełnoprawności w stopniu lekkim, i faworyzowanie osób niepełnosprawnych w stopniu wyższym, mogłoby stanowić przykład dyskryminacyjnego traktowania, którego zakaz wynika z art. 11³ Kodeks pracy.

W sytuacji, gdy przedstawiona praktyka miałaby charakter powszechny, i stosowana byłaby przez pracodawców na szeroką skalę, prowadziłaby do powstania znacznych problemów ze znalezieniem zatrudnienia przez osoby z orzeczonym lekkim stopniem niepełnoprawności. To zaś świadczyłoby o istnieniu niezwykle istotnego problemu społecznego, któremu przeciwdziałanie jest obowiązkiem władz publicznych, zgodnie z art. 69 w zw. z art. 32 Konstytucji RP. Co więcej, powyższa sytuacja skłaniałaby do wniosku, że  przepisy art. 26a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych regulujące dofinansowanie pracodawców, mające wspierać aktywność osób niepełnoprawnych na rynku pracy, w praktyce nie realizują swojego zadania w odniesieniu do dużej grupy podmiotów. Wywołują zaś skutek odwrotny, wysoce niepożądany, jakim jest dyskryminacyjne traktowanie.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła się zatem do Minister Pracy i Polityki Społecznej o zbadanie przedstawionego problemu w zakresie częstotliwości i sposobu zatrudniania przez pracodawców osób z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności. W naszej ocenie analiza powyższego problemu jest niezwykle istotna w celu ustalenia, czy zjawisko, o którym mowa wyżej, jest zjawiskiem realnym, naruszającym zasadę równego traktowania w zatrudnieniu ze względu na niepełnosprawność. W przypadku wykrycia nieprawidłowości w tym zakresie Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła się o podjęcie kroków niezbędnych w celu ich usunięcia, a także poprosiła o poinformowanie o zajętym stanowisku i prowadzonych działaniach.