Wystąpienie HFPC dotyczące obecnego uregulowania skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia w procedurze sądowo-administracyjnej

W dniu 17 maja 2011 r. Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła się z pismem do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie uregulowania instytucji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, zawartej w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002, nr 153, poz. 1270, dalej także: ppsa). Wskazując na stanowiska wyrażane na etapie prac legislacyjnych oraz orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, HFPC zasygnalizowała potrzebę rozważenia podjęcia prac zmierzających do nowelizacji przepisów regulujących tę instytucję.

Przepisy regulujące skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia zostały wprowadzone do ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi na mocy nowelizacji z 12 lutego 2010 r. (Dz. U. 2010 r. Nr 36 poz. 196).

Zgodnie z art. 285a § 1 ppsa, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Jednak zgodnie z art. 285a § 3 ppsa, od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga nie przysługuje, z wyjątkiem gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej.

Zgodnie z ustawą nowelizującą z 12 lutego 2010 r., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od orzeczeń, które stały się prawomocne od dnia 1 stycznia 2004 r.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka zwróciła uwagę na kwestie związane z ograniczeniem dostępności skargi przed ograniczenie jej przysługiwania wyłącznie do orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), w których stwierdzono rażące naruszenie norm prawa Unii Europejskiej. Zdaniem HFPC, obecnie obowiązujące zawężenie przysługiwania skargi od orzeczeń NSA do przypadków rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej może prowadzić do niezgodnego z Konstytucją zamknięcia drogi sądowej do realizacji gwarantowanego przez nią uprawnienia do domagania się odszkodowania za niezgodne z prawem działanie władzy publicznej. HFPC wskazała, że zgodnie z obecną regulacją skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia ustawodawca doprowadził do sytuacji, w której strona chcąca dochodzić swoich roszczeń w wyniku naruszenia przez NSA norm prawa krajowego jest dyskryminowana względem strony wywodzącej analogiczne roszczenie z przypadku dopuszczenia się przez sąd obrazy norm Unii Europejskiej. HFPC zwróciła uwagę na brak uzasadnienia dla różnego traktowania stron postępowania w tak opisanej sytuacji.

HFPC zwróciła także uwagę na kwestię ograniczenia przysługiwania skargi od orzeczeń sądów administracyjnych, zapadłych po 1 stycznia 2004 roku. HFPC podkreśliła, że analogiczna regulacja takiego zakreślania ram czasowych dla możliwości przeprowadzenia „właściwego postępowania” dla stwierdzenia niezgodności z prawem orzeczenia sądowego w ramach procedury cywilnej została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z Konstytucją RP (sygn. SK 34/08).

HFPC wskazała na istotne wątpliwości w zakresie oceny zgodności z Konstytucją RP uregulowań wprowadzonych ustawą z dnia 12 lutego 2010 r. do ustawy – Prawo o ustroju sadów administracyjnych. Zdaniem Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka obecny kształt przepisów regulujących skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych może prowadzić do naruszenia podstawowych praw osób poszkodowanych wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny niezgodnego z prawem orzeczenia.

Wystąpienie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka zostało przygotowane przez uczestników programu edukacyjno – interwencyjnego Klinika „Prawa człowieka a podatki”.