Związek Banków Polskich o dostępie osób niewidomych do usług bankowych

Związek Banków Polskich (ZBP) w odpowiedzi na wystąpienie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (HFPC) w piśmie z dnia 5 listopada 2010 r. zaprezentował swoje stanowisko dotyczące dostępu osób niemogących czytać, w szczególności osób niewidomych do usług bankowych. ZBP wskazał, że banki zachowując najwyższą staranność oraz odpowiedzialność społeczną, zapewniają bezpieczne korzystanie z usług bankowych przez osoby niewidome.

Pismo Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

HFPC w piśmie z dnia 6 sierpnia do Komisji Nadzoru Finansowego zwróciła uwagę, iż w praktyce funkcjonowania wielu banków działających na terenie Polski zaobserwować można istnienie wewnętrznych wymogów nakazujących zachowanie formy notarialnej przy zawieraniu umów z osobami niemogącymi czytać. Dotyczą one najbardziej podstawowych usług bankowych, jak np. umowa rachunku bankowego, czy umowa kredytu konsumenckiego. Praktyka ta powstała pod rządami uprzednio obowiązujących przepisów prawnych. Artykuł 80 k. c. stanowił bowiem, że jeżeli osoba niemogąca czytać ma złożyć oświadczenie woli na piśmie, oświadczenie to powinno być złożone w formie aktu notarialnego.

W rezultacie osoby niewidome zmuszone są podjąć szereg stosownych działań w celu zawarcia umowy z bankiem, jak choćby samodzielne ponoszenie kosztów stawki notarialnej czy poświęcenie czasu z tym związanego. Biorąc pod uwagę powszechność korzystania z usług bankowych komplikacje te mogą prowadzić do możliwości dyskryminacyjnego traktowania osób niewidomych.

Na mocy ustawy z dnia 8 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny (weszła w życie 16 kwietnia 2010 r.) został uchylony art. 80 k.c. Ustawodawca nie wprowadził jednak do obowiązującego porządku prawnego żadnych przepisów modyfikujących, bądź odnoszących się w inny sposób do kwestii ochrony osób niewidomych w obrocie cywilnoprawnym.

Z tego względu HFPC wyraziła swoje zaniepokojenie, że w sytuacji wykreślenia tego przepisu i nie wprowadzenia w jego miejsce żadnej regulacji o charakterze ochronnym istnieje  ryzyko, że banki w dalszym ciągu będą wykorzystywać swą silniejszą pozycję rynkową i tym samym dopuszczać się dyskryminacyjnego traktowania osób niewidomych. W opinii HFPC niezbędne jest zapewnienie określonego poziomu ochrony praw i interesów osób niewidomych, jednakże nie aż tak restrykcyjnego, jak przewidywał art. 80 k.c. W związku z powyższym HFPC zwróciła się o przeanalizowanie praktyki stosowanej przez banki w świetle ww. nowelizacji przepisów Kodeksu cywilnego.

Odpowiedź Związku Banków Polskich

W przedmiotowej sprawie ZBP zwrócił się o opinię do Rady Prawa Bankowego, która stanowi platformę współpracy dyrektorów departamentów prawnych banków – członków Związku Banków Polskich. Rada Prawa Bankowego podkreśliła, że niezależnie od usunięcia art. 80 k.c., banki kierują się względami bezpieczeństwa dokonywanych transakcji czy oferowanych usług, chroniąc osoby niepełnosprawne przed nadużyciami ze strony osób trzecich. Jest to podyktowane konicznością zapewnienia wszystkim klientom, a w szczególności osobom niepełnosprawnym najwyższego poziomu bezpieczeństwa wykonywanych usług. Zdaniem Rady Prawa Bankowego takie podejście do klienta nie może być traktowane jako tworzenie bariery dla osób niepełnosprawnych w dostępie do usług bankowych.

Jak dalej podkreśliła Rada Prawa Bankowego praktyka banków wynika m.in. z wieloletnich doświadczeń, które ukazały przypadki nadużyć dokonywanych przez osoby trzecie, także osoby najbliższe wykorzystujące niepełnosprawność innych.

W ocenie Rady usunięty art. 80 k.c. wprowadzał pewne utrudnienia w dostępie do usług bankowych, jednak pełnił bardzo ważną funkcję ochronną, gwarantując bezpieczeństwo realizowanego przez osobę niewidomą przedsięwzięcia oraz zmniejszał pole do nadużyć.

W związku z usunięciem art. 80 k.c. banki mając na uwadze bezpieczeństwo korzystania z usług bankowych wdrożą nowe regulacje. Nie będą one stanowić dla osób niemogących czytać, w tym w szczególności osób niewidomych dodatkowych przeszkód w kontaktach z bankami.

Jednocześnie ZBP poinformował, że stanowisko HFPC zostało przekazane do banków – członków ZBP. Wyrażono również nadzieję, że naświetlenie tak ważnego problemu spotka się z odpowiedzialną reakcją banków i będzie mieć pozytywny wpływa na jakość usług bankowych świadczonych osobom niewidomym.

• Więcej na temat wystąpienia HFPC w tej sprawie znajdziesz tutaj.
• Informacja na temat Stanowiska Komisji Nadzoru Finansowego dot. dostępu osób niewidomych do usług bankowych dostępna jest tutaj.