Pismo do RPO w sprawie przepisu ustawy o Policji uniemożliwiającego wznowienia postępowania dyscyplinarnego

Helsińska Fundacja Praw Człowieka skierowała pismo do Rzecznika Praw Obywatelskich z prośbą o rozważenie zasadności skierowania wniosku do Trybunału Konstytucyjnego albo wystąpienia generalnego do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w sprawie zgodności art. 135r ust. 5 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w zakresie jakim uniemożliwia osobie, którą uznano za winną popełnienia zarzucanego jej w postępowaniu dyscyplinarnym czynu będącego przestępstwem lub wykroczeniem albo przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym, wznowienia postępowania dyscyplinarnego na podstawie prawomocnego wyroku sądu karnego, z art. 60 w zw. z art. 31 Konstytucji RP. Zgodnie z treścią przedmiotowego przepisu: „postępowania dyscyplinarnego nie wznawia się po upływie 5 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia”.

Impulsem do wystosowania pisma stała się sprawa Rafała Miłoska, byłego funkcjonariusza Policji, który zwrócił się do HFPC z prośbą o pomoc w jego sprawie. R. Miłoskowi zarzucono popełnienie przewinienia dyscyplinarnego wypełniającego jednocześnie znamiona czynu zabronionego. Orzeczeniem dyscyplinarnym z 24 lipca 2001 r. Komendant Miejski Policji uznał R. Miłoska za winnego zarzucanych mu czynów i wymierzył mu karę dyscyplinarną w postaci wydalenia ze służby w Policji. Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach orzeczeniem z dnia 31 sierpnia 2001 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Następnie Komendant Miejski Policji w Sosnowcu, rozkazem personalnym z 31 sierpnia 2001 r., zwolnił funkcjonariusza ze służby w Policji.

Równolegle do postępowania dyscyplinarnego, przeciwko R. Miłoskowi toczyło się postępowanie karne. Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2006 r. Sąd Rejonowy w Sosnowcu uniewinnił policjanta od zarzucanego mu czynu przestępnego. Powyższy wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 9 października 2007 r.

W związku z powyższym, w dniu 15 października 2007 r. R. Miłosek zwrócił się z wnioskami o wznowienie postępowania dyscyplinarnego, o wznowienie postępowania o zwolnienie ze służby w Policji, o przywrócenie do służby w Policji oraz o przyjęcie do służby w Policji. Jako przesłankę wznowienia postępowania wskazał on na prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 9 października 2007 r. Komendant Miejski Policji w Sosnowcu, postanowieniem z dnia 20 listopada 2007 r., odmówił jednak wznowienia postępowania dyscyplinarnego powołując się na upływ określonego w art. 135r ust. 5 ustawy o Policji okresu 5 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.

Ostatecznym wyrokiem w sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 15 marca 2011 r. uznał, że dopiero wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dyscyplinarnej stanowić będzie nową przesłankę dla zbadania zgodności z prawem ostatecznej decyzji o zwolnieniu R. Miłoska ze służby.

W opinii HFPC, wydanie wyroku uniewinniającego przez sąd powszechny, któremu Konstytucja RP przyznaje określoną pozycję ustrojową może prowadzić do wniosku, że dowody, na podstawie których w postępowaniu dyscyplinarnym uznano funkcjonariusza winnym popełnienia tożsamego czynu będącego przestępstwem, okazały się fałszywe lub zostały ujawnione istotne dla sprawy okoliczności, które nie były znane w toku postępowania dyscyplinarnego, co zgodnie z art. 135r ust. 1 ustawy o Policji stanowią przesłanki jego wznowienia.

HFPC zwróciła uwagę na fakt, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego art. 60 Konstytucji RP ma na celu zagwarantować każdemu obywatelowi RP, posiadającemu pełnię praw publicznych, traktowanie na jednakowych zasadach. Oznacza to, iż ustawodawca nie może wprowadzić żadnych przesłanek dyskryminujących konkretnych kandydatów (funkcjonariuszy), których spełnienie jest przez jakąś ich część niemożliwe lub wyjątkowo trudne. Z kolei brak właściwych procedur kontrolnych i odwoławczych stanowić może istotną przeszkodę w stosowaniu przyjętych reguł i jednocześnie naruszać będzie powyższe wymogi.

Zdaniem HFPC, art. 135r ust. 5 ustawy o Policji, poprzez ograniczenie prawa do wznowienia postępowania dyscyplinarnego, prowadzi do  nieproporcjonalnego naruszenia prawa dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach. Niezrozumiałe jest bowiem uzależnienie wznowienia postępowania, którego skutkiem we wskazanej sprawie może być nawet uchylenie orzeczenia dyscyplinarnego w przedmiocie wydalenia ze służby, od terminu zaistnienia określonej przesłanki. Powyższe prowadzi do nieuzasadnionego różnicowania sytuacji osób wnioskujących o wznowienie postępowania zwłaszcza w związku z korzystnie zakończonym postępowaniem karnym. HFPC podnosi, że w polskim systemie prawnym prawomocne orzeczenie w sprawie karnej może zostać wydane zarówno przed upływem pięcioletniego terminu od dnia uprawomocnienia się orzeczenia dyscyplinarnego, jak i po jego upływie. W efekcie równość szans osób, podejmujących starania o pełnienie funkcji w służbie w Policji we wskazanym zakresie staje się fikcją.