• 
• 
• 

Program Spraw Precedensowych

Koordynator programu:

Adam Bodnar

Pracownicy programu:
Maciej Bernatt
Dorota Pudzianowska

 

Kontakt:

e-mail:

Strona domowa programu:

http://www.hfhrpol.waw.pl/precedens/

Opis programu

Deprecated: Function ereg() is deprecated in /var/www/functionsNew.php on line 1215

Program Spraw Precedensowych rozpoczął działalność w Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w październiku 2004 r. W ramach Programu Helsińska Fundacja Praw Człowieka przystępuje lub rozpoczyna strategicznie ważne postępowania sądowe i administracyjne. Poprzez swoje uczestnictwo w tych postępowaniach, Program dąży do uzyskania przełomowych wyroków, zmieniających praktykę lub przepisy prawne w konkretnych kwestiach prawnych budzących poważne wątpliwości z punktu widzenia ochrony praw człowieka. Działalność Programu opiera się na metodzie tzw. litygacji strategicznej (strategic litigation), znanej w działalności wielu organizacji pozarządowych na świecie.

 

W okresie swojej dotychczasowej działalności, Program uczestniczył lub wspierał praktycznie wszystkie najważniejsze sprawy z zakresu praw człowieka mające miejsce w Polsce. Program prowadzi i koordynuje obecnie ok. 60 spraw, dotyczących takich praw jak wolność słowa, wolność pokojowego zgromadzania się, zrzeszania się, wolności osobistej, prawa do sądu i dostępu do pomocy prawnej, praw więźniów, zakazu dyskryminacji czy też praw pracowniczych.

 

Działanie Programu wzbudziły duże zainteresowanie ze strony mediów. W okresie 2 lat działalności Programu ukazało się ponad 100 artykułów prasowych, w których opisywane były działania podejmowane przez Program. Współpracownicy Programu byli również autorami licznych publikacji omawiającymi konkretne problemy związane z prowadzonymi sprawami. Program Spraw Precedensowych przy prowadzeniu poszczególnych spraw współpracuje z kancelariami prawnymi, indywidualnymi adwokatami, radcami prawnymi, ekspertami oraz wolontariuszami - w większości przypadków na zasadzie pro publico bono. 

Działania Programu doprowadziły do licznych przełomowych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Obecnie szereg istotnych spraw czeka na rozstrzygnięcie. Do największych sukcesów Programu można zaliczyć wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2005 r. ustalający zasadę odpowiedzialności odszkodowawczej za tzw. złe urodzenie (wrongful birth), wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 stycznia 2006 r. uznający za niekonstytucyjne przepisy kodeksu postępowania karnego pozwalające na oddalanie kasacji w sprawach karnych jako "oczywiście bezzasadne" bez konieczności sporządzania uzasadnienia. W sprawie tej Fundacja jako pierwsza organizacja pozarządowa występowała przed Trybunałem Konstytucyjnym w charakterze "przyjaciela sądu".

Działania Programu Spraw Precedensowych mają istotne znaczenie dla budowania potencjału sektora pozarządowego w Polsce oraz wykorzystywanie mechanizmu litygacji strategicznej dla osiągania statutowych celów.

Informacje dla klientów programu

Program Spraw Precedensowych zajmuje się tylko starannie wybranymi sprawami, których prowadzenie ma doprowadzić do zmiany prawa lub praktyki w określonej dziedzinie z zakresu praw człowieka. Dlatego też, cenne jest wskazywanie przez osoby zwracające się do Programu:

 

• jakie prawo człowieka zostało naruszone w ich sprawie,
• czy sprawa ma szerszy kontekst, dotyczy większej grupy ludzi,
• czy jej prowadzenie może doprowadzić do zmian mających skutki nie tylko dla sytuacji prawnej skarżącego.

 

W celu rozważenia włączenia sprawy do Programu, należy przesłać na adres Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (z dopiskiem Program Spraw Precedensowych) następujące dokumenty:

 

• ogólny opis sprawy (przedstawienie problemu prawnego, wraz z szerszym kontekstem sprawy),
• kopie najważniejszych dokumentów w sprawie (w szczególności wyroków, postanowień sądów, decyzji administracyjnych, odwołań).

 

W przypadku niepełnej dokumentacji nie pozwalającej na poznanie istoty problemu, prawnicy Programu zwracają się o jej uzupełnienie.

 

Wstępna decyzja odnośnie tego czy Program może zająć się sprawą i czy odpowiada ona kryteriom prowadzenia spraw w Programie jest podejmowana przez prawników Programu Spraw Precedensowych. Co miesiąc około 8-10 spraw spośród napływających spraw jest kwalifikowanych do rozważenia na posiedzeniu Rady Programowej. Do Rady Programowej należy ostateczna decyzja czy Program zajmie się sprawą oraz w jakim zakresie. Informacja o tym jest udzielana osobom zwracającym się do Programu.

 

Program nie zajmuje się sprawami dotyczącymi problemów prawnych, które już zostały przez Program podjęte. Jest to związane z założeniami litygacji strategicznej, która polega na starannym wybieraniu jednej sprawy do rozwiązania określonej kwestii prawnej lub społecznej. Jeżeli taką sprawę już przyjęliśmy do Programu, to nie jesteśmy w stanie udzielić pomocy pozostałym skarżącym zwracającym się z podobnym problemem.

Sponsorzy programu

Program finansowany jest z grantu instytucjonalnego Open Society Institute.

 

Ponadto część spraw w Programie prowadzonych jest ze środków Unii Europejskiej w ramach programu "Dostęp do sądu - równość broni w postępowaniach sądowych" (Access to justice - Equality of arms in the judicial proceedings).

 

Program uzyskał także finansowanie od Instytutu Spraw Publicznych oraz Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności w ramach drugiej edycji programu "Obywatel i Prawo" na prowadzenie 3 spraw z zakresu dostępu do pomocy prawnej.

 

Ponadto Program uzyskał finansowanie od Minority Rights Group International na prowadzenie dwóch spraw z zakresu dyskryminacji rasowej i etnicznej.

 

Program współuczestniczy także w realizacji dwóch programów:

• "Monitorowanie sądów jako metoda aktywizacji studentów prawa oraz studentów ekonomii w Polsce oraz w innych państwach Europy Środkowo-Wschodniej i byłego ZSRR" (Court monitoring as a method for activation of young students of law and economics in Poland and other CEE and former CIS countries) - program finansowany ze środków Banku Światowego,
• "Litygacja strategiczna w Kaukazie" (Strategic Litigation in the Caucasus), prowadzony we współpracy z the Netherlands Helsinki Committee of Interights.